Yapay Zekâ12 dk okuma

Yapay Zekâ Çağında Yönetmek Neyi Değiştirir?

28 yıllık kurumsal hayatım boyunca yöneticilerin sorumluluklarının, kullandıkları teknolojilerin ve çalışma biçimlerinin nasıl değiştiğini gördüm.

Bilgin Çavuş

Bilgin Çavuş

Yapay zekâ çağında yöneticilik, değişen liderlik rolleri ve iş süreçleri

28 yıllık kurumsal hayatım boyunca yöneticilerin sorumluluklarının, kullandıkları teknolojilerin ve çalışma biçimlerinin nasıl değiştiğini gördüm. Bugün yapay zekâ ile birlikte yönetimin yeni bir döneme girdiğini düşünüyorum. Ancak bu dönüşümün yalnızca teknolojiyle ilgili olmadığına inanıyorum.

Kurumsal çalışma hayatım boyunca satış, pazarlama, proje yönetimi ve dijital dönüşüm alanlarında farklı sorumluluklar üstlendim. Bu süreçte yöneticiliğin yalnızca işleri planlamak, görev dağıtmak veya sonuçları takip etmekten ibaret olmadığını öğrendim. Bir yöneticinin asıl sorumluluğu, sınırlı kaynaklarla doğru sonuçları elde edebilmek için insanları, süreçleri ve kararları bir araya getirmek.

Teknoloji sektörü içinde çalışmanın önemli avantajlarından biri, yeni teknolojilerin iş hayatına nasıl girdiğini yakından görebilmek. ERP sistemlerinin yaygınlaşması, iş süreçlerinin dijitalleşmesi, bulut teknolojileri, otomasyon ve veri analitiği gibi gelişmelerin şirketlerin çalışma biçimlerini nasıl etkilediğine tanıklık ettim.

Bu dönüşümlerin her birinde benzer beklentiler vardı. Yeni teknoloji işleri hızlandıracak, maliyetleri azaltacak, çalışanların verimliliğini artıracak ve yöneticilerin daha doğru kararlar almasını sağlayacaktı.

Bazı projelerde bu hedeflere ulaşıldı. Bazılarında ise teknoloji devreye alınmasına rağmen beklenen sonuçlar elde edilemedi.

Bugün yapay zekâ konusunda da benzer bir durumla karşı karşıya olduğumuzu düşünüyorum. Teknolojinin sunduğu imkânlar oldukça geniş. Ancak şirketlerin bu imkânları gerçek iş sonuçlarına dönüştürebilmesi için yalnızca yeni araçlar kullanması yeterli olmayacak.

Yönetim anlayışının da değişmesi gerekecek.

Yönetmek uzun yıllar ne anlama geliyordu?

Kurumsal hayatta yöneticilerin önemli bir bölümü zamanını planlama, koordinasyon, kontrol ve raporlama faaliyetlerine ayırıyor.

Bir satış yöneticisi ekibinin fırsatlarını takip ediyor, satış tahminlerini değerlendiriyor ve hedeflere ulaşmak için gerekli aksiyonları belirliyor. Bir proje yöneticisi iş planını hazırlıyor, kaynakları koordine ediyor, riskleri takip ediyor ve yönetime ilerleme raporları sunuyor. Bir BT yöneticisi ise sistemlerin sürekliliğini, projelerin ilerlemesini, bütçeyi ve hizmet kalitesini yönetiyor.

Bu faaliyetlerin hepsi gerekli. Ancak yıllar içinde dikkatimi çeken bir konu var: Yöneticiler bazen işin kendisini yönetmekten çok, iş hakkında bilgi toplamak ve bu bilgileri raporlamakla zaman geçiriyor.

Örneğin bir proje durum toplantısına hazırlanmak için farklı ekiplerden bilgi toplanması, bu bilgilerin birleştirilmesi, raporların hazırlanması ve ardından toplantıda aynı konuların yeniden değerlendirilmesi gerekebiliyor.

Bazen bir kararın alınması için gereken bilgi zaten organizasyonun farklı sistemlerinde bulunuyor. Ancak bu bilgileri bir araya getirmek zaman aldığı için karar süreci uzuyor.

Yapay zekânın yöneticilik üzerindeki ilk önemli etkisinin bu alanda ortaya çıkacağını düşünüyorum.

Bilgi toplama, sınıflandırma, raporlama ve belirli analizlerin hazırlanması gibi faaliyetlerde yapay zekâ yöneticilere önemli destek sağlayabilir.

Ancak burada asıl soru şu: Yöneticiler bu faaliyetlere daha az zaman ayırdığında, kazandıkları zamanı nasıl kullanacak?

Daha az raporlama, daha fazla karar sorumluluğu

Proje yönetiminde yıllardır karşılaştığım konulardan biri, raporların hazırlanması ile kararların alınması arasındaki fark.

Bir projenin geciktiğini gösteren rapor hazırlamak önemli. Ancak raporun hazırlanmış olması gecikmenin nedenini ortadan kaldırmıyor.

Örneğin bir ERP dönüşüm projesinde kritik bir entegrasyon sorunu yaşandığını düşünelim. Proje ekibi sorunu tespit etmiş, etkilerini değerlendirmiş ve çözüm alternatiflerini hazırlamış olabilir.

Buna rağmen gerekli karar zamanında alınmıyorsa projenin ilerlemesi zorlaşır.

Bugün yapay zekâ, bu tür sorunların daha erken tespit edilmesine, olası etkilerinin analiz edilmesine ve alternatiflerin değerlendirilmesine yardımcı olabilir. Ancak hangi çözümün uygulanacağına karar vermek ve sonuçlarının sorumluluğunu üstlenmek ayrı bir konu.

Benim için yapay zekâ çağında yöneticiliğin değişen yönlerinden biri burada ortaya çıkıyor.

Yöneticilerin bilgiye erişim için harcadığı zaman azalabilir. Buna karşılık bilgiyi doğru yorumlama, belirsizlikler karşısında karar verme ve alınan kararların sonuçlarını yönetme sorumluluğu daha görünür hâle gelebilir.

Bu nedenle geleceğin yöneticisinin yalnızca daha fazla bilgiye sahip olan kişi değil, mevcut bilgiyi daha doğru değerlendirebilen kişi olması gerektiğini düşünüyorum.

Yapay zekâ her kararı verebilir mi?

Yapay zekâ uygulamaları geliştikçe bazı kararların otomatikleştirilmesi mümkün hâle geliyor. Özellikle açık kurallara dayanan, tekrar eden ve sonuçları ölçülebilen faaliyetlerde otomasyon önemli faydalar sağlayabilir.

Ancak bütün yönetim kararlarını aynı şekilde değerlendirmek doğru değil.

Bir müşteri talebinin belirli kriterlere göre sınıflandırılmasıyla, büyük bir teknoloji yatırımına karar verilmesi arasında önemli fark var.

Benzer şekilde bir proje için risk değerlendirmesi hazırlanmasıyla, kritik riskler devam ederken projenin canlı kullanıma alınmasına izin verilmesi aynı şey değil.

Kurumsal projelerde edindiğim deneyim bana kararların yalnızca teknik verilerden oluşmadığını gösterdi. Bazı kararlar finansal sonuçları, müşteri ilişkilerini, çalışanları, şirketin itibarını ve uzun vadeli stratejisini etkileyebilir.

Bu nedenle yapay zekâ tarafından üretilen bir önerinin hangi verilere dayandığını, ne kadar güvenilir olduğunu ve hangi belirsizlikleri içerdiğini anlamak gerekiyor.

Özellikle yüksek etkili kararlarda değerlendirme ile yetkilendirme arasındaki ayrımın korunması gerektiğini düşünüyorum.

Bir sistem projenin canlı kullanıma hazır olduğunu değerlendirebilir. Ancak bu değerlendirmenin yeterli kanıta dayanıp dayanmadığını incelemek ve operasyonel geçişe izin vermek, tanımlanmış yetki ve sorumluluklar çerçevesinde gerçekleştirilmelidir.

Yapay zekâ çağında yöneticilerin teknolojiye güvenmeyi öğrenmesi kadar, hangi durumlarda teknolojinin sonuçlarını sorgulamaları gerektiğini bilmeleri de önemli olacak.

Yöneticinin uzmanlığı değer kaybedecek mi?

Bu soruyu kendi mesleki geçmişim açısından da düşünüyorum.

28 yıl boyunca farklı projelerde ve yönetim görevlerinde çalıştım. Bu süreçte edindiğim deneyim yalnızca belirli yöntemleri veya teknolojileri öğrenmekten oluşmuyor. Farklı durumlarda verilen kararların sonuçlarını görmek, sorunların nedenlerini anlamak ve hangi yaklaşımın hangi koşullarda işe yarayabileceğini değerlendirmek de bu deneyimin parçası.

Bugün yapay zekâ birçok konuda bilgi sağlayabiliyor. Bir proje yönetimi metodolojisini açıklayabiliyor, risk listesi hazırlayabiliyor veya farklı çözüm alternatifleri önerebiliyor.

Ancak gerçek bir kurumsal projede hangi bilginin önemli olduğunu belirlemek her zaman kolay değil.

Örneğin bir ERP projesinde teknik testlerin tamamlanmış olması, iş birimlerinin operasyonel olarak hazır olduğu anlamına gelmeyebilir. Bir satış fırsatının yüksek tutarlı olması, mutlaka öncelikli fırsat olduğu anlamına gelmez. Bir teknoloji yatırımının maliyet avantajı sağlaması da şirketin stratejik ihtiyaçlarına uygun olduğunu garanti etmez.

Bu tür değerlendirmelerde deneyimin önemli olduğunu düşünüyorum.

Ancak deneyimin tek başına yeterli olduğunu da söyleyemem. Çünkü yapay zekâ, yöneticilerin bilgiye erişimini ve çalışma biçimlerini değiştiriyor. Geçmişte başarılı olmuş yöntemlerin her koşulda aynı sonuçları vereceğini varsaymak doğru olmayabilir.

Benim için önemli olan, yıllar içinde edindiğim deneyimi korurken yeni teknolojileri öğrenmeye ve gerektiğinde düşüncelerimi değiştirmeye açık olmak.

Yöneticilerin de benzer bir yaklaşımı benimsemesi gerektiğine inanıyorum.

Yapay zekâ çalışanlarla yöneticiler arasındaki ilişkiyi değiştirecek mi?

Yapay zekânın iş hayatındaki etkisini yalnızca yöneticiler açısından değerlendirmek yeterli değil. Çalışanların görevleri, yetkinlikleri ve çalışma biçimleri de değişebilir.

Bugün birçok çalışan yapay zekâdan yararlanarak araştırma yapabiliyor, belge hazırlayabiliyor, veri analiz edebiliyor veya yazılım geliştirme süreçlerinde destek alabiliyor.

Bu durum bazı görevlerin daha kısa sürede tamamlanmasını sağlayabilir. Ancak çalışanların hangi alanlarda gelişmesi gerektiği ve işlerin nasıl dağıtılacağı konusunda yeni sorular da ortaya çıkarıyor.

Örneğin bir ekipte rapor hazırlamak için harcanan zaman önemli ölçüde azaldığında, çalışanların kalan zamanlarını nasıl değerlendireceği konusunda yöneticinin bir yaklaşım geliştirmesi gerekiyor.

Çalışanlar daha fazla analiz mi yapacak? Müşteri ilişkilerine mi odaklanacak? Süreç iyileştirme çalışmalarına mı katılacak?

Bu soruların cevapları yalnızca teknoloji kullanımıyla ilgili değil. Organizasyonun hedefleri, çalışanların yetkinlikleri ve yönetim anlayışıyla da ilgili.

Ayrıca yapay zekânın çalışanlar üzerindeki etkilerinin herkes için aynı olmayacağını düşünüyorum. Bazı çalışanlar yeni araçları hızla benimserken bazıları daha fazla eğitime ve desteğe ihtiyaç duyabilir.

Yöneticilerin bu farklılıkları dikkate alması, çalışanların gelişimini desteklemesi ve teknoloji kullanımını yalnızca performans baskısı oluşturacak bir araca dönüştürmemesi gerekiyor.

Bence iyi yöneticilik, yapay zekâ çağında da insanların potansiyelini ortaya çıkarabilme becerisiyle yakından ilişkili olmaya devam edecek.

Yapay zekâ daha küçük ekiplerle yönetmeyi mümkün kılabilir mi?

Kurumsal hayattan ayrılıp kendi girişimlerimi geliştirmeye başladıktan sonra bu soruya farklı bir açıdan bakmaya başladım.

Astrum Consulting Group'u kurarken danışmanlık hizmetleri, yapay zekâ uygulamaları ve dijital ürünler geliştirmeyi hedefledim. Ancak yeni bir girişim kurarken büyük şirketlerin sahip olduğu insan kaynağına ve bütçelere sahip değilsiniz.

Bu nedenle yapay zekâ araçları benim için önemli bir çalışma imkânı oluşturuyor.

Araştırma, dokümantasyon, yazılım geliştirme, içerik üretimi ve farklı iş modellerinin değerlendirilmesi gibi konularda bu araçlardan yararlanıyorum.

Geçmişte birden fazla uzmanlık gerektirebilecek bazı çalışmaların ilk aşamalarını bugün daha sınırlı kaynaklarla gerçekleştirebiliyorum.

Ancak girişimciliğin ilk aylarında bunun önemli bir sınırını da gördüm.

Yapay zekâ sayesinde daha fazla iş yapabiliyor olmak, daha başarılı bir işletme oluşturduğum anlamına gelmiyor.

Örneğin yeni bir danışmanlık hizmetinin kapsamını daha hızlı hazırlayabilirim. Ancak hizmeti satın alacak müşteriyi bulmak, müşteriyle güven ilişkisi kurmak ve ticari anlaşmaya ulaşmak için ayrıca çalışmam gerekiyor.

Bir dijital platformun teknik altyapısını daha kısa sürede geliştirebilirim. Ancak insanların o platforma neden ihtiyaç duyacağını ve nasıl gelir elde edeceğimi anlamak yine benim sorumluluğum.

Bu nedenle yapay zekânın küçük ekiplerin kapasitesini artırabileceğini düşünüyorum. Ancak yönetim ve iş modeli konusundaki sorumlulukları ortadan kaldıracağını düşünmüyorum.

Hatta bazı durumlarda karar vermeyi daha önemli hâle getirebilir. Çünkü teknik olarak yapabilecekleriniz arttıkça hangi işleri yapmamayı seçeceğiniz de önem kazanıyor.

Daha fazla üretmek yerine doğru işleri seçmek

Girişimciliğin ilk aylarında kendimle ilgili fark ettiğim konulardan biri, yeni fikirler geliştirmeye ve farklı projeler üzerinde çalışmaya olan ilgim.

Yapay zekâ araçları sayesinde yeni bir hizmeti araştırmak, teknik tasarım oluşturmak veya içerik geliştirmek geçmişe göre daha kolay hâle geldi.

Bu durum önemli fırsatlar sunuyor. Ancak aynı zamanda zamanımı çok sayıda işe dağıtmama da neden olabiliyor.

Bir gün danışmanlık hizmetinin kapsamını geliştirirken başka bir gün yeni bir web sitesinin teknik ayrıntılarıyla ilgilenebiliyorum. Ardından farklı bir dijital ürün fikrini değerlendirmeye başlayabiliyorum.

Bütün bu çalışmalar ilerleme hissi oluşturuyor. Ancak bir girişimin başarılı olabilmesi için yalnızca üretim yapmak yeterli değil.

Müşteri kazanmak, gelir elde etmek ve kaynakları doğru kullanmak gerekiyor.

Bugün kendi çalışma düzenimde değiştirmeye çalıştığım konulardan biri de bu. Yapay zekâ sayesinde daha fazla iş yapabilmeyi, her işe aynı anda başlamak için bir gerekçe olarak görmemeye çalışıyorum.

Bunun yerine hangi faaliyetlerin kısa vadede ticari sonuç oluşturabileceğini, hangilerinin uzun vadeli yatırım olduğunu ve hangilerinin ertelenebileceğini değerlendirmeye odaklanıyorum.

Bu deneyim bana yöneticilik açısından önemli bir noktayı yeniden hatırlattı.

Bir organizasyonun kapasitesi arttığında, önceliklendirme ihtiyacı ortadan kalkmıyor. Aksine, daha fazla seçeneğin bulunduğu bir ortamda doğru öncelikleri belirlemek daha önemli hâle geliyor.

Yapay zekâ çağında yöneticinin hangi becerilere ihtiyacı olacak?

Yapay zekâ geliştikçe yöneticilerin yeni teknolojileri tanıması ve bunları iş süreçlerinde nasıl kullanabileceğini anlaması gerekecek.

Ancak geleceğin yöneticisinin yalnızca yapay zekâ araçlarını iyi kullanan kişi olacağını düşünmüyorum.

Bence yöneticilerin özellikle dört alanda kendilerini geliştirmesi önemli.

İlki, doğru soruları sorabilmek. Yapay zekâ birçok soruya cevap üretebilir. Ancak hangi sorunun iş açısından önemli olduğunu belirlemek, sorunun arkasındaki ihtiyacı anlamak ve elde edilen cevabı değerlendirmek ayrı bir beceri.

İkincisi, veriye ve kanıta dayalı karar verebilmek. Yapay zekâ tarafından hazırlanan analizlerin güvenilirliğini değerlendirmek, eksik bilgileri fark etmek ve gerektiğinde farklı kaynaklarla doğrulama yapmak gerekiyor.

Üçüncüsü, organizasyonel değişimi yönetebilmek. Yapay zekâ uygulamaları yalnızca teknoloji değişikliği değil, iş süreçlerinin ve görevlerin yeniden düzenlenmesini de gerektirebilir. Bu nedenle çalışanların sürece katılması ve değişimin doğru yönetilmesi önemli.

Dördüncüsü ise sorumluluk alabilmek. Teknoloji karar süreçlerini destekleyebilir, ancak özellikle önemli kurumsal kararlarda sonuçların sorumluluğunun kimde olduğu açık olmalı.

Bu becerilerin tamamı aslında yöneticilik için yeni değil. Ancak yapay zekâ çağında daha fazla önem kazanacaklarını düşünüyorum.

Yönetimin başarısını nasıl ölçeceğiz?

Yapay zekâ uygulamalarının yaygınlaşmasıyla birlikte yöneticilerin performansını değerlendirme biçimimizin de değişmesi gerekebilir.

Bugün birçok organizasyonda yöneticilerin sorumlulukları ekip büyüklüğü, bütçe, proje sayısı veya yönetilen faaliyetlerin kapsamıyla ilişkilendiriliyor.

Bunlar önemli göstergeler olabilir. Ancak bir yöneticinin ne kadar başarılı olduğunu tek başına açıklamaz.

Örneğin daha küçük bir ekiple daha yüksek müşteri memnuniyeti sağlayan, daha az hatayla çalışan veya daha hızlı karar alan bir organizasyonun yöneticisi önemli bir başarı elde etmiş olabilir.

Benzer şekilde büyük bir ekibi yönetmek, o ekibin kaynaklarının en verimli biçimde kullanıldığı anlamına gelmez.

Bu nedenle gelecekte yönetim performansını değerlendirirken sonuçlara daha fazla odaklanmamız gerektiğini düşünüyorum.

Müşteri memnuniyeti, hizmet kalitesi, finansal performans, çalışanların gelişimi, karar alma süresi ve değişime uyum sağlama becerisi gibi göstergeler daha anlamlı bir değerlendirme sağlayabilir.

Yapay zekâ bu göstergelerin analiz edilmesine yardımcı olabilir. Ancak hangi sonuçların önemli olduğunu belirlemek yine yönetimin sorumluluğunda olacak.

Geleceğin yöneticisi daha az mı yönetecek?

Bu soruya cevabım hayır. Ancak yönettiği konuların ağırlığı değişebilir.

Yapay zekâ, rutin bilgi toplama ve raporlama faaliyetlerinin bir bölümünü üstlenebilir. Bazı operasyonel kararlar belirli sınırlar içinde otomatikleştirilebilir. Çalışanlar günlük işlerinde daha bağımsız hareket edebilir.

Böyle bir ortamda yöneticilerin her faaliyetin ayrıntısını kontrol etmek yerine hedefleri belirlemeye, riskleri değerlendirmeye, kaynakları önceliklendirmeye ve ekiplerin gelişimini desteklemeye daha fazla zaman ayırması mümkün olabilir.

Bunun gerçekleşmesi için şirketlerin yönetim süreçlerini de yeniden değerlendirmesi gerekiyor.

Örneğin yapay zekâ ile otomatik olarak hazırlanabilen bir raporun her hafta aynı toplantıda uzun uzun incelenmesi gerçekten gerekli mi? Bir karar için ihtiyaç duyulan bütün bilgiler erişilebilir durumdaysa, neden hâlâ birden fazla yönetim katmanından onay alınması gerekiyor?

Bu soruların cevapları şirketten şirkete değişebilir. Bazı kontroller yasal, finansal veya operasyonel nedenlerle gerekli olabilir. Ancak alışkanlık hâline gelmiş uygulamaların da sorgulanması gerektiğini düşünüyorum.

Yapay zekânın yönetim üzerindeki gerçek etkisi, yalnızca mevcut faaliyetleri hızlandırmakla sınırlı kalmayabilir. Şirketlerin hangi faaliyetlerin gerçekten gerekli olduğunu yeniden düşünmesine de katkı sağlayabilir.

Sonuç: Yapay zekâ yöneticiliği ortadan kaldırmayacak, iyi yöneticiliğin anlamını değiştirebilir

28 yıllık kurumsal hayatım boyunca teknolojilerin değiştiğini, organizasyonların büyüdüğünü ve yönetim yöntemlerinin geliştiğini gördüm.

Ancak bütün bu değişimlerin içinde aynı kalan bazı sorumluluklar vardı. Doğru hedefleri belirlemek, kaynakları verimli kullanmak, insanlarla birlikte çalışmak, belirsizlikler karşısında karar vermek ve sonuçların sorumluluğunu üstlenmek.

Yapay zekânın bu sorumlulukları ortadan kaldıracağını düşünmüyorum.

Buna karşılık yöneticilerin bu sorumlulukları yerine getirme biçimini önemli ölçüde değiştirebileceğine inanıyorum.

Bilgiye erişim kolaylaştıkça yöneticilerin bilgiyi yorumlama becerisi daha önemli hâle gelebilir. Raporlama faaliyetleri otomatikleştikçe karar alma sorumluluğu daha fazla öne çıkabilir. Çalışanların üretim kapasitesi arttıkça doğru öncelikleri belirlemek daha kritik olabilir.

Kendi girişimlerimi geliştirirken de bu değişimi doğrudan deneyimliyorum. Yapay zekâ sayesinde geçmişte daha fazla kaynak gerektirebilecek işleri gerçekleştirebiliyorum. Ancak hangi işe odaklanacağımı, hangi riski alacağımı ve hangi hedefe öncelik vereceğimi belirlemek hâlâ benim sorumluluğum.

Bu nedenle yapay zekâ çağında yönetimin geleceğini değerlendirirken teknolojiye değil, teknolojiyi kullanan insanların kararlarına odaklanmak gerektiğini düşünüyorum.

Benim için iyi yöneticilik, her şeyi bilmek veya her işi kontrol etmek değil; doğru soruları sorabilmek, doğru insanları ve kaynakları bir araya getirebilmek ve sonuçların sorumluluğunu üstlenebilmek.

Yapay zekâ bu yaklaşımı daha da önemli hâle getirebilir.

Önümüzdeki yıllarda yöneticilerin başarısını belirleyecek konulardan birinin, yapay zekâdan ne kadar yararlandıkları kadar, onun sağladığı imkânlarla organizasyonlarında neyi değiştirebildikleri olacağını düşünüyorum.

Ve belki de yöneticilerin kendilerine sorması gereken en önemli soru artık şu:

Yapay zekâ benim yaptığım hangi işleri kolaylaştırabilir değil, benim daha iyi bir yönetici olabilmem için hangi işleri farklı yapmam gerekiyor?

Bilgin Çavuş

Kurucu ve Yönetici Ortak | Astrum Consulting Group

Benzer Yazılar