Bir şirketin organizasyon şemasını değiştirebilir, süreçlerini yeniden tasarlayabilir, yeni teknolojilere yatırım yapabilir ve kapsamlı bir dönüşüm programı başlatabilirsiniz. Ancak hangi kararın kim tarafından, hangi bilgiye dayanarak ve hangi sorumlulukla alınacağı açık değilse, bütün bu yatırımların beklenen sonuçlara ulaşması zorlaşabilir. Kurumsal dönüşümde yıllar içerisinde üzerinde en fazla düşündüğüm konulardan biri de budur: Şirketler çoğu zaman işleri nasıl yapacaklarını ayrıntılı biçimde tasarlarken, bu işlerin geleceğini belirleyen kararların nasıl alınacağını yeterince tasarlamıyor.
Bir şirketin en büyük sorunu yanlış kararlar değil, karar alamamak olabilir mi?
Bir şirketin önemli bir dijital dönüşüm programı yürüttüğünü düşünelim. Yönetim kurulunun onayı alınmış, bütçe ayrılmış, teknoloji sağlayıcıları seçilmiş, proje ekipleri oluşturulmuş ve ayrıntılı bir uygulama planı hazırlanmış olsun. Proje yönetim ofisi ilerlemeyi takip ediyor, iş birimleri toplantılara katılıyor ve teknik ekipler üzerlerine düşen faaliyetleri gerçekleştiriyor.
Buna rağmen program beklenen hızda ilerlemiyor.
Bir iş sürecinin nasıl tasarlanacağı konusunda finans ve operasyon ekipleri uzlaşamıyor. Bilgi teknolojileri departmanı teknik açıdan doğru bulduğu çözümün iş birimleri tarafından onaylanmasını bekliyor. İş birimleri ise teknik çözümün operasyonel etkilerini değerlendirmek için daha fazla zamana ihtiyaç duyuyor. Proje yöneticisi kararın gecikmesinin takvimi etkileyeceğini raporluyor, ancak kararı verme yetkisine sahip değil.
Sonunda konu üst yönetime taşınıyor. Üst yönetim kararın neden daha önce alınmadığını sorguluyor ve taraflardan yeniden değerlendirme yapmalarını istiyor.
Birkaç hafta sonra aynı konu başka bir toplantıda tekrar gündeme geliyor.
Bu senaryoda ilk bakışta bir iletişim problemi, proje yönetimi eksikliği veya departmanlar arası koordinasyon sorunu bulunduğu düşünülebilir. Ancak daha yakından bakıldığında asıl problemin çok daha temel bir noktada ortaya çıktığı görülebilir: Kararın sahibi açık değildir.
Kurumsal dönüşüm, teknoloji, SAP/ERP, proje yönetimi, yönetişim, satış ve iş geliştirme alanlarında edindiğim 28 yıllık mesleki deneyim, şirketlerin performansını yalnızca kaynakları, süreçleri ve teknolojileri üzerinden değerlendirmenin yeterli olmadığını düşünmeme neden oldu. Çünkü bir organizasyonun ne kadar hızlı hareket edebileceği, ne kadar tutarlı sonuçlar üretebileceği ve değişen koşullara ne ölçüde uyum sağlayabileceği, önemli ölçüde karar alma sisteminin niteliğiyle ilişkilidir.
Bir şirketin güçlü uzmanları, yeterli bütçesi ve gelişmiş teknolojileri olabilir. Ancak kritik kararlar sürekli erteleniyor, aynı konular farklı yönetim seviyelerinde tekrar değerlendiriliyor veya alınan kararların uygulanmasından kimin sorumlu olduğu belirsiz kalıyorsa, bu kaynakların beklenen değere dönüşmesi zorlaşabilir.
Bu nedenle kurumsal dönüşümde yalnızca süreç mimarisini, teknoloji mimarisini veya organizasyon mimarisini değil, bunların birlikte çalışmasını sağlayan karar hakları mimarisini de tasarlamak gerektiğine inanıyorum.
Karar hakları tasarımı nedir?
Karar hakları tasarımı, bir organizasyonda hangi kararların alınması gerektiğini, bu kararların hangi seviyelerde verileceğini, kimlerin karar verme yetkisine sahip olacağını, kimlerin görüşünün alınacağını, kararların hangi bilgi ve kriterlere dayanacağını ve sonuçlarından kimlerin hesap vereceğini sistematik biçimde tanımlama yaklaşımıdır.
Bu tanımın önemli bir ayrımı içerdiğini düşünüyorum.
Karar hakları tasarımı yalnızca yetki devri değildir.
Bir yöneticinin belirli bir harcama tutarına kadar onay verebilmesi, karar haklarının bir bölümünü tanımlar. Ancak şirketin stratejik öncelikleri arasında nasıl seçim yapılacağı, farklı iş birimlerinin çatışan taleplerinin nasıl değerlendirileceği veya belirli bir teknoloji standardından hangi koşullarda sapılabileceği gibi konular çok daha kapsamlı karar mekanizmaları gerektirir.
Benzer şekilde karar hakları tasarımı yalnızca sorumluluk matrisi oluşturmak anlamına da gelmez.
Bir projede kimin sorumlu, kimin hesap verebilir, kimin danışılan ve kimin bilgilendirilen taraf olduğu tanımlanabilir. Ancak kararın hangi süre içerisinde alınacağı, hangi kanıtların gerekli olduğu, hangi risk seviyesinde üst yönetime taşınacağı ve alınan kararın sonradan nasıl değerlendirileceği açıklanmamışsa, sorumluluk matrisi tek başına yeterli olmayabilir.
Bence etkili bir karar mimarisi, yetkiyi ve sorumluluğu birbirinden ayırmadan, kararın alınmasından uygulanmasına kadar bütün yaşam döngüsünü ele almalıdır.
Çünkü karar almak, yalnızca seçeneklerden birini seçmek değildir. Kararın gerekçesini ortaya koymak, olası sonuçlarını değerlendirmek, uygulama sorumluluğunu belirlemek ve gerektiğinde yeni bilgiler ışığında kararı yeniden gözden geçirmek de bu sürecin parçalarıdır.
Organizasyon şeması neden karar mimarisini açıklamaz?
Şirketlerde yetki ve sorumlulukların çoğu zaman organizasyon şeması üzerinden değerlendirildiğini görüyoruz. Genel müdür, genel müdür yardımcıları, direktörler, müdürler ve ekip liderleri belirli hiyerarşik ilişkiler içerisinde konumlandırılıyor.
Bu yapı, yönetim sorumluluklarının anlaşılması açısından önemlidir. Ancak organizasyon şeması, şirketin bütün kararlarının nasıl alınacağını açıklamaz.
Örneğin bir üretim şirketinde yeni bir ürünün pazara sunulması kararı satış, pazarlama, üretim, finans, tedarik zinciri, kalite ve bilgi teknolojileri gibi birçok fonksiyonu etkileyebilir.
Bu durumda hangi yönetici karar verecektir?
Satış yöneticisi müşteri talebini en iyi bilen kişi olabilir. Üretim yöneticisi kapasite sınırlarını değerlendirebilir. Finans yöneticisi ekonomik uygulanabilirliği analiz edebilir. Kalite ekibi ürünün uygunluk koşullarını belirleyebilir.
Ancak bütün bu değerlendirmelerin yapılması, kararın kendiliğinden ortaya çıkacağı anlamına gelmez.
Eğer her fonksiyon kendi açısından uygun bulduğu seçeneği savunuyor ve nihai kararın kime ait olduğu açık değilse, şirket güçlü uzmanlık kapasitesine rağmen hareket etmekte zorlanabilir.
Bu nedenle organizasyon tasarımının yalnızca raporlama ilişkileri üzerinden değil, önemli kararların organizasyon içerisinde nasıl ilerlediği üzerinden de değerlendirilmesi gerektiğini düşünüyorum.
Özellikle fonksiyonel, ürün odaklı ve ağ temelli organizasyonların birlikte kullanıldığı hibrit yapılarda bu konu daha da önemli hâle gelebilir.
Çünkü çalışanların birden fazla ekiple çalışması, farklı bütçe ve performans sorumluluklarının bulunması ve dış iş ortaklarının sürece dâhil olması, karar yetkilerinin daha açık biçimde tanımlanmasını gerektirebilir.
Karar vermek, görüş bildirmek ve onaylamak aynı şey değildir
Karar mekanizmalarında en fazla karıştırılan kavramlardan birinin görüş bildirmek, öneride bulunmak, onaylamak ve nihai karar vermek arasındaki fark olduğunu düşünüyorum.
Bir kararın hazırlanmasına birçok kişi katkıda bulunabilir. Uzmanlar teknik değerlendirmeler yapabilir, finans ekipleri maliyetleri analiz edebilir, hukuk ve uyum ekipleri belirli gereklilikleri kontrol edebilir ve iş birimleri operasyonel etkileri değerlendirebilir.
Ancak bu katkıların tamamı aynı tür yetkiyi ifade etmez.
Örneğin bir teknoloji yatırımında bilgi güvenliği ekibinin görüşü kritik olabilir. Belirli güvenlik standartlarına uyulması zorunluysa, bu konuda bağımsız bir kontrol veya onay mekanizması bulunması gerekebilir.
Buna karşılık bilgi güvenliği ekibinin bütün ticari yatırım kararlarını tek başına vermesi uygun olmayabilir.
Benzer şekilde finans departmanının bütçe uygunluğunu değerlendirmesi, yatırımın stratejik önceliğini belirleme sorumluluğuyla aynı şey değildir.
Bu nedenle karar süreçlerinde farklı katılım türlerinin açık biçimde ayrılması gerektiğine inanıyorum.
Bir kararın hazırlanmasından kim sorumludur? Kararı kim verir? Hangi tarafların görüşü zorunludur? Hangi koşullarda bağımsız onay gerekir? Karar sonrasında uygulamayı kim yönetir?
Bence bu soruların cevapları netleşmeden yalnızca toplantı katılımcılarını artırmak, karar kalitesini veya karar hızını mutlaka iyileştirmez.
Hatta karar sürecine gereğinden fazla kişinin dâhil edilmesi, sorumluluğun dağıldığı ve kararların ertelendiği bir yapı oluşturabilir.
Ancak bunun tersine, önemli paydaşların dışlandığı aşırı merkezi bir karar sistemi de eksik bilgiye dayanan veya uygulamada benimsenmeyen kararlar üretebilir.
Dolayısıyla amaç mümkün olan en az kişinin karar vermesi değil, doğru kişilerin doğru aşamada ve doğru yetkiyle sürece katılmasıdır.
Merkezi karar mı, dağıtık karar mı?
Karar hakları tasarımında temel sorulardan biri, hangi kararların merkezi ve hangilerinin organizasyonun daha alt seviyelerinde alınması gerektiğidir.
Bu soruya bütün şirketler için geçerli tek bir yanıt verilebileceğini düşünmüyorum.
Bazı kararlar şirket genelinde tutarlılık gerektirir. Kurumsal risk iştahı, önemli sermaye yatırımları, veri güvenliği politikaları, finansal raporlama standartları veya kritik teknoloji mimarisi ilkeleri bu kapsamda değerlendirilebilir.
Buna karşılık müşteriye yakın operasyonel kararların tamamının üst yönetime taşınması, organizasyonun hızını ve uyum kapasitesini sınırlayabilir.
Örneğin bir müşteri hizmetleri çalışanının önceden tanımlanmış sınırlar içerisinde belirli bir müşteri problemini çözebilmesi, her talep için yöneticisinden onay almasına göre daha etkili olabilir.
Ancak bu yetkinin kapsamı, finansal etkisi, müşteri hakları ve istisna koşulları açık biçimde belirlenmelidir.
Bence burada merkezi ve dağıtık kararları birbirinin karşıtı olarak görmek yerine, kararın niteliğine uygun yetki seviyesini belirlemek gerekir.
Kararın geri döndürülebilirliği, maliyeti, risk düzeyi, diğer iş birimlerine etkisi, düzenleyici gereklilikleri ve alınması gereken hız bu değerlendirmede dikkate alınabilir.
Düşük riskli, sık tekrarlanan ve açık sınırlar içerisinde kalan kararlar daha yerel seviyelerde alınabilirken, yüksek etkili veya şirketin bütününü ilgilendiren kararlar daha kapsamlı yönetişim gerektirebilir.
Ancak bu yaklaşımın uygulanabilmesi için yalnızca yetki vermek yeterli değildir.
Karar verecek kişilerin gerekli bilgiye erişebilmesi, karar kriterlerini anlaması ve sonuçları değerlendirebilecek yetkinliğe sahip olması da gerekir.
Karar hakları ile hesap verebilirlik arasındaki ilişki
Bir organizasyonda çalışanlara sonuç sorumluluğu verilmesine rağmen bu sonuçları etkileyen önemli kararları alma yetkisi tanınmadığında, yönetim sisteminde bir uyumsuzluk ortaya çıkabilir.
Örneğin bir ürün yöneticisinden müşteri memnuniyetini artırması beklenirken, ürün geliştirme önceliklerini belirleme veya gerekli kaynakları yönlendirme yetkisi bulunmuyorsa, hedefin gerçekleştirilmesi farklı yöneticilerin kararlarına bağımlı hâle gelebilir.
Benzer şekilde bir süreç sahibinden uçtan uca performansı iyileştirmesi istenebilir. Ancak sürecin farklı aşamalarından sorumlu departmanların çalışma biçimlerini değiştirecek karar mekanizmaları oluşturulmamışsa, süreç sahibinin etkisi sınırlı kalabilir.
Bu nedenle hesap verebilirliğin karar haklarından bağımsız tasarlanmaması gerektiğini düşünüyorum.
Ancak hesap verebilirlik ile bütün kararların tek kişide toplanması da aynı şey değildir.
Bir yönetici belirli bir sonucun gerçekleşmesinden hesap verebilir olabilirken, bu sonucu etkileyen bazı kararların başka uzmanlık alanlarında veya bağımsız kontrol mekanizmalarında bulunması gerekebilir.
Örneğin bir teknoloji projesinin ticari başarısından sorumlu yönetici, bilgi güvenliği standartlarını tek başına değiştirme yetkisine sahip olmayabilir.
Bence önemli olan, sonuç sorumluluğu ile karar yetkileri arasındaki bağımlılıkların açık biçimde yönetilmesidir.
Bu ilişki kurulmadığında organizasyonlarda iki farklı problem ortaya çıkabilir: Yetkisi olmadığı hâlde sonuçlardan sorumlu tutulan çalışanlar ve önemli kararları aldığı hâlde sonuçlarından yeterince hesap vermeyen yöneticiler.
Her iki durumun da kurumsal performansı olumsuz etkileyebileceğini düşünüyorum.
RACI matrisi neden tek başına yeterli olmayabilir?
Kurumsal projelerde RACI matrisinin yaygın biçimde kullanıldığını biliyoruz. Responsible, Accountable, Consulted ve Informed ayrımı, faaliyetlerin sorumluluklarının tanımlanmasına yardımcı olabilir.
Ancak RACI'nin her karar problemi için yeterli olduğunu varsaymıyorum.
Çünkü bir faaliyetin yürütülmesinden kimin sorumlu olduğunu tanımlamakla, farklı seçenekler arasından nihai tercihi kimin yapacağını belirlemek her zaman aynı şey değildir.
Örneğin bir ERP dönüşümünde veri temizliği faaliyetinden belirli bir ekip sorumlu olabilir. Ancak veri standardının değiştirilmesi veya bazı veri alanlarının zorunlu hâle getirilmesi kararı, farklı iş birimlerini ve sistemleri etkileyebilir.
Bu durumda faaliyet sorumluluğuyla karar yetkisinin ayrı ayrı tanımlanması gerekir.
Bain tarafından geliştirilen RAPID yaklaşımı gibi karar odaklı çerçeveler, öneri geliştirme, görüş sağlama, karar verme, mutabakat ve uygulama rollerini ayrıştırmak için kullanılabilir.
Ancak belirli bir çerçevenin bütün şirketlerde aynı şekilde uygulanması gerektiğini düşünmüyorum.
Bazı organizasyonlarda RACI yeterli olabilir. Bazılarında karar türlerine özel yetki matrisi, yatırım komitesi, mimari kurul veya farklı karar protokolleri gerekebilir.
Bence temel amaç, mümkün olduğunca fazla yönetişim belgesi oluşturmak değildir.
Asıl amaç, önemli kararların alınmasını kolaylaştıran, anlaşılır ve uygulanabilir bir yönetim sistemi kurmaktır.
Karar hakları mimarisinin beş temel bileşeni
Bir şirketin karar mekanizmalarını değerlendirirken beş temel bileşenin birlikte ele alınmasını yararlı buluyorum.
İlk bileşen, karar envanteridir. Şirketin stratejisini ve performansını etkileyen önemli karar türleri belirlenmelidir. Yatırım öncelikleri, ürün geliştirme, teknoloji standartları, kaynak tahsisi, süreç değişiklikleri ve risk kabulü gibi alanlar bu kapsamda değerlendirilebilir.
İkinci bileşen, karar sahipliğidir. Her önemli karar türü için nihai karar yetkisinin hangi rol veya yönetim organında bulunduğu açık biçimde tanımlanmalıdır. Kararın hazırlanmasıyla verilmesi arasındaki fark korunmalıdır.
Üçüncü bileşen, karar kriterleridir. Kararlar yalnızca kişisel değerlendirmelere veya hiyerarşik güce dayanmamalıdır. Stratejik uyum, ekonomik değer, risk, müşteri etkisi, kaynak gereksinimi ve düzenleyici koşullar gibi ölçütler uygun karar türleri için önceden belirlenebilir.
Dördüncü bileşen, karar süreci ve eskalasyondur. Kararın hangi aşamalardan geçeceği, hangi bilgilerin gerekli olduğu, hangi sürelerde değerlendirilmesi gerektiği ve hangi durumlarda üst yönetime taşınacağı açıklanmalıdır.
Beşinci bileşen ise kararın izlenebilirliği ve sonuç değerlendirmesidir. Önemli kararların gerekçeleri, varsayımları, sorumluları ve beklenen sonuçları kaydedilmeli; gerektiğinde yeni bilgiler ışığında yeniden değerlendirilebilmelidir.
Bu beş bileşeni birbirinden bağımsız görmüyorum.
Örneğin karar sahibi açık olsa bile karar kriterleri belirsizse tutarsız tercihler ortaya çıkabilir. Karar kriterleri tanımlanmış olsa bile gerekli veriler güvenilir değilse karar kalitesi düşebilir. Kararlar doğru biçimde alınsa bile uygulama sorumluluğu ve izleme mekanizması bulunmuyorsa beklenen iş değeri gerçekleşmeyebilir.
Bence etkili karar mimarisi, bu unsurları birlikte çalıştırabilen bir sistemdir.
SAP/ERP dönüşümlerinde karar hakları neden kritik?
SAP/ERP dönüşümlerinde karar hakları tasarımının özellikle önemli olduğunu düşünüyorum. Çünkü bu projelerde teknik sistem kararlarıyla iş süreçlerine ilişkin kararlar çoğu zaman birbirini etkiler.
Örneğin çok şirketli bir grubun ortak ERP platformuna geçmek istediğini düşünelim.
Grup genelinde ortak bir müşteri ana veri standardı oluşturulması hedefleniyor olsun. Bazı şirketler mevcut müşteri sınıflandırmalarını korumak isterken, merkezi ekip ortak veri modelinin standardizasyon açısından gerekli olduğunu savunabilir.
Bu durumda karar yalnızca teknik bir veri alanı seçimi değildir.
Raporlama, müşteri yönetimi, finansal kontroller, operasyonel süreçler ve gelecekteki entegrasyonlar etkilenebilir.
Kararın kim tarafından verileceği açık değilse konu farklı çalışma gruplarında tekrar tekrar değerlendirilebilir.
Benzer problemler finansal hesap planı, satın alma onayları, üretim planlama kuralları, depo süreçleri ve yetkilendirme tasarımlarında ortaya çıkabilir.
Bu nedenle ERP projelerinde karar haklarının proje başladıktan sonra ortaya çıkan anlaşmazlıklara göre şekillendirilmesini yeterli bulmuyorum.
Bence dönüşümün erken aşamalarında hangi kararların grup seviyesinde, hangilerinin şirket seviyesinde, hangilerinin süreç sahipleri tarafından ve hangilerinin teknik mimari veya güvenlik mekanizmaları kapsamında alınacağı belirlenmelidir.
Ayrıca standart tasarımdan sapma taleplerinin nasıl değerlendirileceği de açıklanmalıdır.
Örneğin bir iş biriminin standart ERP sürecinden farklı bir uygulama talep etmesi durumunda, bu talebin gerekçesi, ekonomik etkisi, bakım maliyeti, entegrasyon riski ve gelecekteki sürdürülebilirliği birlikte incelenebilir.
Ancak bütün istisnaların otomatik olarak reddedilmesi gerektiğini de düşünmüyorum.
Bazı farklılıklar gerçek mevzuat, müşteri veya operasyonel ihtiyaçlardan kaynaklanabilir.
Bence doğru yönetişim, standardizasyonu korurken gerekçelendirilmiş istisnaları değerlendirebilen bir karar sistemi oluşturmalıdır.
Proje yönetiminde karar gecikmesinin görünmeyen maliyeti
Proje yönetiminde zaman kaybı çoğu zaman faaliyet gecikmeleri üzerinden ölçülür.
Ancak karar gecikmelerinin ekonomik etkisi her zaman aynı açıklıkta görünmeyebilir.
Örneğin bir projede kritik bir tasarım kararının iki hafta geciktiğini varsayalım.
Bu gecikme yalnızca iki haftalık takvim kaybı oluşturmayabilir. Kararı bekleyen ekiplerin kapasitesi kullanılamayabilir, geçici çözümler geliştirilebilir, bağımlı faaliyetler ertelenebilir veya daha sonra yeniden çalışma ihtiyacı ortaya çıkabilir.
Bununla birlikte her karar gecikmesinin aynı maliyeti oluşturduğunu varsaymak da doğru değildir.
Bazı kararlar kritik yol üzerinde bulunurken bazıları paralel faaliyetlerle yönetilebilir. Bazı kararların erken verilmesi geri dönüşü pahalı hatalara yol açabilirken, bazı kararların geciktirilmesi fırsat kaybı oluşturabilir.
Bu nedenle karar hızını tek başına başarı göstergesi olarak görmüyorum.
Bence önemli olan, kararın niteliğine uygun zamanda ve yeterli bilgiyle alınmasıdır.
Yüksek etkili bir yatırım kararının ayrıntılı değerlendirme gerektirmesi normal olabilir. Buna karşılık düşük riskli ve tekrarlanan operasyonel kararların sürekli üst yönetim onayına taşınması gereksiz beklemeler oluşturabilir.
Bu ayrım yapılmadığında organizasyon ya aşırı yavaş bir karar sistemine ya da yeterince değerlendirilmemiş hızlı kararlara yönelebilir.
Benim için iyi karar mimarisi, hız ile karar kalitesini birbirine karşıt hedefler olarak değil, birlikte yönetilmesi gereken iki boyut olarak ele alır.
Karar hakları ile kurumsal risk yönetimi arasındaki denge
Karar yetkilerinin dağıtılması, organizasyonun bütün risklerinin aynı şekilde dağıtılabileceği anlamına gelmez.
Özellikle siber güvenlik, veri koruma, finansal kontrol, mevzuata uyum ve iş sürekliliği gibi alanlarda bağımsız değerlendirme mekanizmaları gerekli olabilir.
Örneğin bir ürün ekibi yeni bir dijital hizmeti pazara hızlı biçimde sunmak isteyebilir.
Ancak hizmetin müşteri verilerini nasıl işleyeceği, hangi güvenlik kontrollerine ihtiyaç duyacağı ve hangi düzenleyici gerekliliklere tabi olacağı ayrı değerlendirmeler gerektirebilir.
Bu durumda ürün ekibinin ticari önceliklendirme yetkisiyle güvenlik ve uyum kontrollerinin birbirine karıştırılmaması gerekir.
Bence etkili bir karar mimarisi, iş birimlerinin hareket kabiliyetini korurken şirketin kabul edemeyeceği riskleri açık biçimde tanımlamalıdır.
Ancak risk yönetimi fonksiyonlarının bütün değişiklikleri süresiz olarak durdurabilecek belirsiz yetkilere sahip olması da doğru bir tasarım değildir.
Kontrol gereksinimleri, onay koşulları, istisna mekanizmaları ve eskalasyon yolları mümkün olduğunca açık olmalıdır.
Böylece şirket hem güvenilirliğini koruyabilir hem de karar süreçlerini gereksiz belirsizlikten uzaklaştırabilir.
Yapay zekâ ajanları karar haklarını nasıl değiştirebilir?
Yapay zekâ ajanlarının kurumsal süreçlerde daha fazla kullanılmaya başlamasıyla birlikte karar hakları tasarımının yeni bir boyut kazandığını düşünüyorum.
Geleneksel organizasyonlarda kararların hazırlanması, değerlendirilmesi ve uygulanması çoğunlukla insan çalışanlar ve yöneticiler üzerinden tanımlanır.
Ancak yapay zekâ destekli sistemler belirli verileri analiz edebilir, alternatifler oluşturabilir, öneriler geliştirebilir ve uygun yetkiler verildiğinde bazı işlemleri otomatik olarak gerçekleştirebilir.
Bu durumda önemli bir soru ortaya çıkar: Bir yapay zekâ sistemi yalnızca öneri mi sunacaktır, yoksa önceden belirlenmiş sınırlar içerisinde işlem yapma yetkisine de sahip olacak mıdır?
Örneğin bir satın alma sürecinde yapay zekâ ajanı tedarikçi tekliflerini karşılaştırabilir, fiyat farklılıklarını belirleyebilir ve satın alma uzmanına öneriler sunabilir.
Daha ileri bir uygulamada belirli tutarların altında, onaylı tedarikçilerle ve açık kurallar içerisinde bazı işlemleri otomatik olarak başlatabilir.
Ancak bu yetkinin tanımlanması, sistemin hukuki veya yönetsel hesap verebilirliğinin insanlardan bağımsız hâle geldiği anlamına gelmez.
Otomatik karar ve işlemlerin hangi kurallara dayanacağı, kim tarafından yetkilendirileceği, nasıl izleneceği ve hatalı sonuçlar ortaya çıktığında nasıl müdahale edileceği belirlenmelidir.
Bu nedenle yapay zekâ ajanlarının organizasyonlara eklenmesini yalnızca teknoloji mimarisi problemi olarak değerlendirmiyorum.
Bence aynı zamanda yeni bir karar hakları ve kontrol mimarisi problemidir.
Özellikle yüksek etkili kararlar için insan gözetimi, işlem sınırları, denetim kayıtları, geri alma mekanizmaları ve bağımsız değerlendirme gereksinimleri dikkate alınmalıdır.
Bir sistemin teknik olarak karar verebilmesi, o kararı bağımsız biçimde vermesinin kurumsal açıdan uygun olduğu anlamına gelmez.
İnsan ve yapay zekâ arasında karar yetkileri nasıl paylaşılabilir?
Yapay zekâ destekli karar sistemlerini değerlendirirken tek bir otomasyon seviyesi yerine farklı karar türlerine uygun yetki seviyelerinin belirlenmesini yararlı buluyorum.
Bazı faaliyetlerde yapay zekâ yalnızca bilgi sağlayabilir. Örneğin bir proje risk raporunda geçmiş verilerden yararlanarak olası gecikmeleri gösterebilir.
Bazı faaliyetlerde alternatifler oluşturabilir ve öneride bulunabilir. Örneğin kaynak planlama seçeneklerini karşılaştırabilir veya belirli tedarikçi tekliflerini değerlendirebilir.
Bazı düşük riskli ve açık kurallara bağlı faaliyetlerde ise önceden yetkilendirilmiş işlemleri otomatik olarak gerçekleştirebilir.
Ancak kararın ekonomik etkisi, geri döndürülebilirliği, veri hassasiyeti ve düzenleyici sonuçları arttıkça daha güçlü kontrol mekanizmaları gerekebilir.
Bu nedenle insan ve yapay zekâ arasında görev paylaşımının yalnızca teknik performansa göre yapılmasını yeterli bulmuyorum.
Sistemin hata davranışı, belirsizlik altında nasıl çalıştığı, kararın gerekçesinin incelenebilirliği ve insan müdahalesinin gerçekten uygulanabilir olması da değerlendirilmelidir.
Özellikle kurumsal yapay zekâ dönüşümünde insan onayının yalnızca biçimsel bir adıma dönüşmemesi gerekir.
Bir çalışanın yüzlerce otomatik öneriyi anlamlı biçimde inceleme fırsatı olmadan onaylaması, gerçek bir insan denetimi sağlamayabilir.
Bence etkili tasarım, insanın hangi kararları neden incelemesi gerektiğini açık biçimde belirlemelidir.
Karar mimarisinde ölçülmesi gereken performans göstergeleri
Karar hakları tasarımının etkisini değerlendirmek için yalnızca yeni yetki matrislerinin hazırlanmasını veya karar komitelerinin oluşturulmasını yeterli bulmuyorum.
Bence karar sisteminin gerçekten nasıl çalıştığı ölçülmelidir.
Örneğin belirli karar türlerinde kararın gündeme gelmesiyle sonuçlandırılması arasında geçen süre izlenebilir. Ancak bu sürenin tek başına değerlendirilmesi yanıltıcı olabilir.
Kararın kalitesi, yeniden açılma sıklığı, uygulama başarısı, risk sonuçları ve ilgili iş hedeflerine katkısı da incelenmelidir.
Bazı organizasyonlarda kararların önemli bir bölümünün sürekli üst yönetime taşınması, yetki sınırlarının yeterince açık olmadığını gösterebilir.
Bazı durumlarda aynı kararın farklı toplantılarda tekrar ele alınması, kararın gerekçesinin veya sahipliğinin yeterince belgelenmediğine işaret edebilir.
Ancak her eskalasyon veya yeniden değerlendirme olumsuz değildir.
Yeni bilgi ortaya çıkması, risk seviyesinin değişmesi veya önemli koşulların farklılaşması nedeniyle bir kararın yeniden incelenmesi gerekli olabilir.
Bu nedenle performans göstergelerinin çalışanları yalnızca daha hızlı karar vermeye yönlendirecek şekilde tasarlanmaması gerektiğini düşünüyorum.
Bence iyi bir karar performansı sistemi, hız, kalite, izlenebilirlik ve iş sonuçlarını birlikte değerlendirmelidir.
Kurgusal örnek: Çok şirketli bir grubun dönüşüm kararları
Karar hakları mimarisinin nasıl çalışabileceğini göstermek için kurgusal bir şirketler grubu üzerinden ilerlemek istiyorum.
Grubun farklı sektörlerde faaliyet gösteren sekiz şirketi bulunduğunu ve ortak bir ERP dönüşüm programı başlattığını varsayalım.
Grup yönetimi, belirli finansal ve operasyonel süreçlerin standartlaştırılmasını, ortak veri yapılarının oluşturulmasını ve teknoloji altyapısının daha bütünsel yönetilmesini hedefliyor olsun.
Ancak şirketlerin faaliyetleri, müşteri ihtiyaçları ve bazı operasyonel gereksinimleri birbirinden farklıdır.
Dönüşümün başlangıcında bütün önemli tasarım kararlarının merkezi proje ekibi tarafından alınacağı varsayılmış olsun.
Bir süre sonra yerel şirketler bazı kararların kendi iş modellerini yeterince dikkate almadığını düşünmeye başlayabilir. Merkezi ekip ise farklı şirketlerden gelen taleplerin standardizasyonu zorlaştırdığını savunabilir.
Bu durumda kararların tamamını merkezi ekipte toplamak veya bütün kararları yerel şirketlere bırakmak uygun olmayabilir.
Bunun yerine karar türlerine göre farklı yetki seviyeleri tasarlanabilir.
Örneğin grup genelindeki finansal raporlama standartları ve ortak veri ilkeleri merkezi yönetişim kapsamında değerlendirilebilir.
Yerel müşteri hizmetleri süreçlerine ilişkin belirli operasyonel tercihler, ortak standartları ihlal etmemek koşuluyla ilgili şirketlerin yetkisinde bırakılabilir.
Teknoloji mimarisini etkileyen istisnalar için ayrı bir değerlendirme mekanizması oluşturulabilir.
Yüksek maliyetli veya önemli stratejik etkileri bulunan kararlar ise program yönlendirme komitesine taşınabilir.
Ancak bu mekanizmaların etkili olabilmesi için hangi kararın hangi kategoriye girdiği, gerekli değerlendirme kanıtları ve nihai karar yetkisi açık biçimde tanımlanmalıdır.
Bu örnekte önemli olan, bütün kararların merkezi veya dağıtık olması değildir.
Asıl önemli olan, karar haklarının işin niteliğine, risklere ve stratejik hedeflere göre tasarlanmasıdır.
Bu örnek tamamen kurgusaldır; gerçek bir müşteri çalışmasını veya doğrulanmış performans sonucunu temsil etmemektedir.
Karar hakları tasarımında ilk 90 gün
Karar hakları mimarisini geliştirmek isteyen şirketler için ilk 90 günü bütün organizasyonun yetki belgelerini yeniden yazmaya ayrılmış bir dönem olarak görmüyorum.
Bence daha doğru başlangıç, şirketin stratejik hedeflerini etkileyen ve en fazla gecikme, tekrar çalışma veya koordinasyon problemi oluşturan karar türlerini belirlemektir.
İlk 30 günlük dönemde mevcut karar mekanizmaları değerlendirilebilir. Önemli kararların hangi aşamalardan geçtiği, kimlerin sürece katıldığı, nerelerde bekleme oluştuğu ve hangi kararların sürekli üst yönetime taşındığı incelenebilir.
Bu aşamada yalnızca yöneticilerin görüşlerine dayanmak yerine, mümkün olduğunda karar kayıtları, toplantı tutanakları, proje değişiklikleri ve operasyonel veriler de kullanılabilir.
İkinci 30 günlük dönemde öncelikli karar türleri için yeni bir tasarım oluşturulabilir.
Karar sahipleri, gerekli danışma ve kontrol mekanizmaları, karar kriterleri, yetki sınırları ve eskalasyon kuralları belirlenebilir.
Ancak bütün kararlar için aynı süreç uygulanmamalıdır. Düşük riskli operasyonel kararlarla yüksek etkili stratejik yatırım kararları farklı değerlendirme gereksinimlerine sahip olabilir.
Son 30 günlük dönemde ise seçilen karar mekanizmaları belirli bir iş alanında veya dönüşüm programında pilot olarak uygulanabilir.
Örneğin ERP tasarım değişiklikleri, teknoloji yatırımı önceliklendirmesi veya ürün geliştirme kararları için yeni mekanizma denenebilir.
Pilot sırasında karar süreleri, yeniden değerlendirme ihtiyacı, uygulama sonuçları ve paydaşların deneyimleri izlenebilir.
Ancak bütün şirketlerde kapsamlı bir karar mimarisinin 90 gün içerisinde tamamlanabileceğini varsaymıyorum.
Özellikle büyük, çok şirketli veya düzenlemeye tabi organizasyonlarda yetki değişiklikleri hukuki, operasyonel ve yönetsel değerlendirmeler gerektirebilir.
Bence ilk 90 günün amacı bütün kararları yeniden dağıtmak değil, karar hakları tasarımının işleyişini somut bir alanda doğrulamaktır.
Karar hakları tasarımında en sık yapılan hatalar
Karar mimarisinde ilk önemli hata, organizasyon şemasının karar yetkilerini zaten açıkladığının varsayılmasıdır. Hiyerarşik ilişkiler bazı yetkileri gösterse de fonksiyonlar arası kararların nasıl alınacağını her zaman belirlemez.
İkinci hata, bütün kararların üst yönetim tarafından verilmesinin daha güvenli olduğunun düşünülmesidir. Aşırı merkezileşme, belirli koşullarda karar gecikmelerini ve üst yönetim üzerindeki iş yükünü artırabilir.
Üçüncü hata, karar yetkisinin sonuç sorumluluğundan bağımsız tanımlanmasıdır. Yetkisi bulunmayan kişilerin sonuçlardan sorumlu tutulması veya önemli kararları alan kişilerin sonuçları izlememesi yönetim sorunları oluşturabilir.
Dördüncü hata, görüş bildiren herkesin karar üzerinde aynı yetkiye sahip olduğunun varsayılmasıdır. Danışma, bağımsız kontrol, onay ve nihai karar yetkileri birbirinden ayrılmalıdır.
Beşinci hata, bütün karar türleri için aynı onay sürecinin kullanılmasıdır. Kararın riskine, maliyetine ve geri döndürülebilirliğine uygun mekanizmalar tasarlanmalıdır.
Altıncı hata, kararların gerekçelerinin ve varsayımlarının kaydedilmemesidir. Bu durum aynı tartışmaların tekrar yaşanmasına ve kurumsal öğrenmenin sınırlanmasına neden olabilir.
Yedinci hata ise yapay zekâ destekli sistemlere teknik kapasiteye dayanarak yetki verilmesi, ancak bu yetkinin sınırlarının ve insan hesap verebilirliğinin açık biçimde tanımlanmamasıdır.
Bence bütün bu hataların ortak noktası, karar haklarının şirketin stratejik çalışma modelinin bir parçası olarak değil, yalnızca onay süreçlerini düzenleyen idari bir konu olarak değerlendirilmesidir.
Kendi girişimcilik yolculuğumda karar hakları tasarımı
2026 yılında Astrum Consulting Group'u geliştirmeye başladığımda, kurumsal dönüşüm alanındaki mesleki deneyimimi kendi girişimcilik yaklaşımım açısından da yeniden değerlendirme fırsatı buldum.
Çünkü farklı danışmanlık hizmetleri, teknoloji çözümleri ve iş ortaklıkları geliştirmeyi hedefleyen bir şirket açısından kararların nasıl alınacağı, büyüme kapasitesini doğrudan etkileyebilecek konulardan biridir.
Bir girişimin erken döneminde birçok karar kurucu tarafından alınabilir. Hangi hizmetlerin geliştirileceği, hangi müşterilere odaklanılacağı, hangi iş ortaklıklarının kurulacağı ve hangi yatırımların önceliklendirileceği gibi konular kurucunun sorumluluğunda bulunabilir.
Ancak şirket büyüdükçe bütün kararların aynı kişide toplanması sürdürülebilir olmayabilir.
Bu nedenle kendi girişimcilik yaklaşımımda yalnızca hizmet portföyünü veya teknoloji altyapısını geliştirmeyi değil, zaman içerisinde hangi kararların nasıl dağıtılacağını da önemli buluyorum.
Örneğin danışmanlık metodolojileri, müşteri taahhütleri, kalite standartları ve stratejik iş ortaklıkları gibi alanlarda belirli merkezi karar mekanizmaları gerekli olabilir.
Buna karşılık standartlaştırılmış hizmet teslimatı, içerik üretimi veya belirli operasyonel faaliyetler için açık kurallar içerisinde daha dağıtık çalışma modelleri oluşturulabilir.
Özellikle yapay zekâ ajanlarının araştırma, analiz, teklif hazırlama, proje yönetimi ve danışmanlık teslimat süreçlerini destekleyebileceği modelleri değerlendirirken karar hakları tasarımının öneminin arttığını düşünüyorum.
Bir yapay zekâ ajanının müşteri talebini analiz etmesi veya teklif taslağı hazırlaması mümkün olabilir.
Ancak teklifin ticari koşullarının onaylanması, müşteriye bağlayıcı taahhüt verilmesi veya kritik danışmanlık önerilerinin doğrulanması farklı sorumluluklar gerektirir.
Bu nedenle insan uzmanlığıyla yapay zekâ kapasitesini birlikte kullanmayı hedefleyen bir organizasyonda yalnızca hangi görevlerin otomatikleştirileceğini değil, hangi kararların insan sorumluluğunda kalacağını da açık biçimde tasarlamak gerektiğine inanıyorum.
Bence geleceğin danışmanlık şirketlerinde rekabet avantajı yalnızca daha fazla hizmet sunabilmekten veya daha fazla faaliyeti otomatikleştirebilmekten doğmayabilir.
Farklı insan, teknoloji ve iş ortaklığı yeteneklerini güvenilir bir karar sistemi içerisinde bir araya getirebilmek de önemli bir farklılaşma alanı olabilir.
Kendi girişimcilik yolculuğumda üzerinde durduğum konulardan biri budur.
Çünkü büyümenin yalnızca daha fazla faaliyet gerçekleştirmek değil, daha fazla faaliyeti tutarlı kararlar ve açık sorumluluklarla yönetebilmek anlamına geldiğini düşünüyorum.
Geleceğin organizasyonlarında karar mimarisi neden daha önemli olabilir?
Şirketlerin çalışma biçimleri değiştikçe karar mekanizmalarının da yeniden değerlendirilmesi gerekebilir.
Fonksiyonel organizasyonlarda kararlar çoğu zaman uzmanlık alanları ve hiyerarşik ilişkiler üzerinden ilerlerken, ürün odaklı yapılarda belirli müşteri veya ürün sonuçlarından sorumlu ekiplerin daha fazla karar yetkisine ihtiyaç duyması mümkündür.
Ağ organizasyonlarında ise farklı şirketler ve iş ortakları arasında kararların nasıl alınacağı ayrıca tasarlanmalıdır.
Yapay zekâ destekli sistemlerin yaygınlaşması, bu yapıya yeni bir katman ekleyebilir.
Çünkü karar hazırlama ve bazı işlemleri gerçekleştirme kapasitesi artık yalnızca insan çalışanlarla sınırlı değildir.
Ancak bu gelişmelerin bütün organizasyonları aynı karar modeline yönlendireceğini düşünmüyorum.
Bazı şirketlerde daha merkezi kontrol mekanizmaları gerekli olabilirken, bazı faaliyetlerde dağıtık karar yetkileri daha uygun olabilir.
Bence geleceğin organizasyonlarını farklılaştırabilecek önemli unsurlardan biri, hangi kararların insanlara, hangi işlemlerin otomatik sistemlere ve hangi değerlendirmelerin ortak yönetişim mekanizmalarına bırakılacağını bilinçli biçimde tasarlayabilmeleridir.
Bu nedenle karar hakları mimarisinin gelecekte yalnızca organizasyon geliştirme veya kurumsal yönetişim çalışmalarının değil, yapay zekâ ve dijital dönüşüm programlarının da temel konularından biri hâline gelebileceğini değerlendiriyorum.
Sonuç: Dönüşümün gerçek mimarisi, kararların nasıl alındığında gizli olabilir
Kurumsal dönüşüm, teknoloji, SAP/ERP, proje yönetimi, yönetişim ve iş geliştirme alanındaki 28 yıllık mesleki deneyimim, şirketlerin dönüşüm başarısını yalnızca projelerinin sayısıyla, teknoloji yatırımlarının büyüklüğüyle veya organizasyon şemalarının modernliğiyle değerlendirmemek gerektiğine olan inancımı güçlendirdi.
Bir şirketin stratejisi güçlü olabilir. Süreçleri ayrıntılı biçimde tasarlanmış, teknoloji altyapısı geliştirilmiş ve çalışanları önemli uzmanlıklara sahip olabilir.
Ancak bütün bu yeteneklerin birlikte değer oluşturabilmesi için doğru kararların uygun zamanda alınması ve uygulanması gerekir.
Bu nedenle karar hakları tasarımını kurumsal dönüşümün tamamlayıcı bir yönetim faaliyeti olarak değil, dönüşümün temel mimarilerinden biri olarak görüyorum.
Bence etkili bir karar sistemi, kararların tamamını üst yönetimde toplamaz. Aynı şekilde bütün yetkileri koşulsuz biçimde alt seviyelere dağıtmaz.
Kararların niteliğine, riskine, ekonomik etkisine ve organizasyonel bağımlılıklarına uygun yetki ve hesap verebilirlik mekanizmaları oluşturur.
Bu sistemde uzman görüşleri önemlidir, ancak uzman görüşüyle nihai karar yetkisi birbirine karıştırılmaz.
Kontroller gereklidir, ancak kontrol mekanizmaları belirsiz onay zincirlerine dönüşmez.
Karar hızı önemlidir, ancak kararların yeterli bilgi ve değerlendirme olmadan alınması başarı olarak görülmez.
Özellikle yapay zekâ teknolojilerinin kurumsal süreçlere daha fazla dâhil olduğu bir dönemde, bu ayrımların daha da önemli hâle gelebileceğine inanıyorum.
Çünkü geleceğin organizasyonlarında yalnızca insanların hangi işleri yapacağı değil, insanlar ve teknolojiler arasında karar yetkilerinin nasıl paylaşılacağı da tasarlanmak zorunda kalabilir.
Kendi girişimcilik yolculuğumda da aynı yaklaşımı önemsiyorum.
Yeni hizmetler geliştirmek, teknoloji yatırımları yapmak ve iş ortaklıkları kurmak önemli olabilir. Ancak bütün bunların sürdürülebilir biçimde yönetilebilmesi için kararların nasıl alınacağı, hangi sınırlar içerisinde uygulanacağı ve sonuçlarından kimin sorumlu olacağı açık olmalıdır.
Benim için karar hakları tasarımının temel ilkesi, bütün kararları doğru kişilere dağıtmak değil, her kararın niteliğine uygun yetkiyi, bilgiyi, kontrolü ve hesap verebilirliği aynı sistem içerisinde bir araya getirmektir.
Bu nedenle şirketinizde önemli bir dönüşüm başlatmayı planlıyorsanız yalnızca hangi teknolojilerin kullanılacağını, hangi süreçlerin değişeceğini veya hangi departmanların yeniden yapılandırılacağını değerlendirmekle yetinmeyin.
Dönüşümün başarısını etkileyecek en önemli kararlar hangileri?
Bu kararları bugün kimler alıyor?
Karar sahipleri gerçekten açık mı?
Hangi kararlar gereksiz yere üst yönetime taşınıyor?
Hangi kararlar yeterli kontrol olmadan alınıyor?
Hangi kararlar farklı departmanlar arasında bekliyor?
Kararların gerekçeleri ve sonuçları nasıl izleniyor?
Ve en önemlisi, mevcut karar mekanizmalarınız şirketinizin gerçekleştirmek istediği dönüşümü hızlandırıyor mu, yoksa farkında olmadan sınırlandırıyor mu?
Bence bu sorulara verilecek yanıtlar, şirketin dönüşüm kapasitesi hakkında birçok organizasyon şemasından veya proje durum raporundan daha fazla şey söyleyebilir.
Çünkü kurumsal dönüşümde amaç yalnızca daha iyi süreçler, daha gelişmiş teknolojiler veya daha esnek organizasyonlar oluşturmak değildir.
Asıl amaç, şirketin stratejik hedeflerini doğru kararlarla sürdürülebilir iş sonuçlarına dönüştürebilen bir yönetim sistemi inşa etmektir.
Bilgin Çavuş
Kurumsal Dönüşüm Stratejisti | Teknoloji Girişimcisi | Yazar & Konuşmacı
Kurucu ve Yönetici Ortak — Astrum Consulting Group
Bu makale, kurumsal dönüşüm, teknoloji, SAP/ERP, proje yönetimi, yönetişim, satış, iş geliştirme ve girişimcilik alanındaki 28 yıllık mesleki deneyimimden hareketle geliştirdiğim değerlendirmeleri yansıtmaktadır. Karar hakları tasarımına ilişkin kavramsal açıklamalar organizasyon teorisi, kurumsal yönetişim ve karar verme literatürüyle ilişkilendirilmiştir. Önerilen uygulama yaklaşımı bütün şirketler için deneysel olarak doğrulanmış evrensel bir model değildir. Kurgusal örnekte kullanılan şirket yapısı ve dönüşüm koşulları gerçek müşteri verilerini temsil etmemektedir.
Kaynaklar ve ileri okumalar
1. Galbraith, J. R. (1974). Organization Design: An Information Processing View. Interfaces, 4(3), 28–36.
Organizasyon yapısını belirsizlik, bilgi işleme gereksinimleri ve koordinasyon mekanizmaları açısından değerlendiren temel çalışma.
2. Jensen, M. C. & Meckling, W. H. (1992). Specific and General Knowledge, and Organizational Structure. Journal of Applied Corporate Finance, 5(2), 4–18.
Bilginin organizasyon içerisindeki dağılımı ile karar haklarının konumlandırılması arasındaki ilişkiyi inceleyen çalışma.
3. Vroom, V. H. & Yetton, P. W. (1973). Leadership and Decision-Making. University of Pittsburgh Press.
Karar süreçlerinde liderin ve çalışanların katılım düzeylerinin hangi koşullarda farklılaşabileceğini ele alan durumsal karar modeli.
4. Bain & Company — RAPID Decision Making.
Öneri geliştirme, görüş sağlama, mutabakat, karar verme ve uygulama rollerinin ayrıştırılmasına yönelik kurumsal karar çerçevesi.
5. ISO 31000:2018 — Risk Management — Guidelines.
Risk yönetiminin karar süreçleriyle bütünleştirilmesine ilişkin uluslararası rehber.
6. OECD (2023). G20/OECD Principles of Corporate Governance 2023. OECD Publishing.
Kurumsal yönetişim, yönetim organlarının sorumlulukları, gözetim ve hesap verebilirlik ilkeleri açısından temel kaynak.
7. NIST (2023). Artificial Intelligence Risk Management Framework (AI RMF 1.0).
Yapay zekâ sistemlerinde risklerin, sorumlulukların, değerlendirme ve yönetişim süreçlerinin ele alınmasına yönelik çerçeve.
8. Shrestha, Y. R., Ben-Menahem, S. M. & von Krogh, G. (2019). Organizational Decision-Making Structures in the Age of Artificial Intelligence. California Management Review, 61(4), 66–83.
Yapay zekâ sistemlerinin organizasyonel karar yapıları üzerindeki olası etkilerini inceleyen akademik çalışma.
Bu kaynaklar karar hakları ve organizasyonel karar verme konusundaki kavramsal çerçeveyi desteklemektedir. Makalede sunduğum beş bileşenli karar mimarisi ve 90 günlük uygulama yaklaşımı, kaynakların tamamında aynı biçimde tanımlanmış veya deneysel olarak doğrulanmış standart modeller değildir; kurumsal dönüşüm deneyiminden hareketle geliştirdiğim uygulama önerileridir.

