Gelecek20 dk okuma

2027 İçin Kurumsal Yapay Zekâ Hazırlık Yol Haritası: Şirketler Geleceğin Teknolojilerine Gerçekten Hazır mı?

Bu nedenle 2027'ye hazırlanırken şirketlerin kendilerine sorması gereken temel sorunun, “Hangi yapay zekâ teknolojilerine yatırım yapmalıyız?” değil, “Yapay zekâyı güvenilir, ekonomik ve sürdürülebilir…

Bilgin Çavuş

Bilgin Çavuş

2026 yılının sonuna yaklaşırken yapay zekâ üzerine düşündüğüm en önemli konu, teknolojinin önümüzdeki yıl hangi yeni yetenekleri kazanacağından çok, şirketlerin bu yetenekleri iş sonuçlarına dönüştürebilecek organizasyonel hazırlığa sahip olup olmadığı. Bugün yapay zekâ modellerinin gelişimini, kurumsal yazılımlara eklenen yeni özellikleri ve giderek daha karmaşık görevleri gerçekleştirebilen yapay zekâ ajanlarını takip etmek önemli; ancak bütün bu gelişmelerin şirketlere gerçek değer sağlayabilmesi için doğru stratejinin, güvenilir verilerin, yetkin çalışanların, açık sorumlulukların ve ölçülebilir iş hedeflerinin bir araya gelmesi gerekiyor. Kurumsal dönüşüm, SAP/ERP projeleri, proje yönetimi ve teknoloji yatırımlarının yönetişimi alanlarında edindiğim deneyimler, bana teknolojik dönüşümün başarısının yalnızca doğru sistemi seçmekle veya başarılı bir projeyi canlıya almakla açıklanamayacağını gösterdi. Bu nedenle 2027'ye hazırlanırken şirketlerin kendilerine sorması gereken temel sorunun, “Hangi yapay zekâ teknolojilerine yatırım yapmalıyız?” değil, “Yapay zekâyı güvenilir, ekonomik ve sürdürülebilir biçimde kullanabilecek bir organizasyonu nasıl oluşturmalıyız?” olduğunu düşünüyorum.

2027'ye girerken yapay zekâ gündeminde ne değişiyor?

Yapay zekâ teknolojilerinin son yıllardaki gelişimi, şirketlerin dijital dönüşüm gündemini önemli ölçüde değiştirdi. Geçmişte makine öğrenmesi ve veri analitiği projeleri çoğunlukla belirli uzmanlık ekiplerinin yürüttüğü çalışmalar olarak değerlendirilirken, üretken yapay zekânın yaygınlaşmasıyla birlikte farklı iş birimlerinin bu teknolojilere doğrudan erişebilmesi mümkün hâle geldi.

Finans çalışanları rapor hazırlamak, satış ekipleri müşteri araştırması yapmak, insan kaynakları ekipleri belirli dokümanları değerlendirmek ve proje yöneticileri planlama ile raporlama faaliyetlerini desteklemek amacıyla yapay zekâ araçlarından yararlanabiliyor. Bunun yanında kurumsal yazılım sağlayıcıları da yapay zekâ özelliklerini mevcut uygulamalarına entegre ederek çalışanların günlük iş süreçlerinde bu teknolojilerle daha fazla karşılaşmasını sağlıyor.

Ancak bu gelişmelerin şirketlerin yapay zekâ hazırlığını otomatik olarak artırdığını düşünmüyorum.

Bir şirketin çalışanlarına yapay zekâ araçları sunması, bu araçların doğru kullanım alanlarında değerlendirildiği, üretilen sonuçların doğrulandığı veya güvenlik risklerinin yeterince yönetildiği anlamına gelmiyor. Benzer şekilde bir şirketin başarılı yapay zekâ pilotları gerçekleştirmesi, bu uygulamaları kurumsal ölçekte sürdürülebilir biçimde yönetebileceğini garanti etmiyor.

2027 yılına ilişkin beklentilerimi değerlendirirken özellikle yapay zekâ ajanlarının gelişimini önemli buluyorum. Belirli hedefler doğrultusunda birden fazla adımı planlayabilen, farklı araçlardan yararlanabilen ve tanımlanmış yetkiler çerçevesinde işlem gerçekleştirebilen sistemlerin kurumsal kullanım alanlarının genişlemesi mümkün görünüyor.

Ancak bu teknolojilerin hangi hızda yaygınlaşacağını veya her sektörde aynı sonuçları oluşturacağını kesin biçimde öngörmek mümkün değil.

Bence şirketler açısından önemli olan, belirli bir teknolojik gelişmenin ne zaman gerçekleşeceğini tahmin etmekten çok, farklı gelişme senaryolarına uyum sağlayabilecek yönetim ve çalışma kapasitesini oluşturmaktır.

Yapay zekâ hazırlığı neden bir teknoloji satın alma programı değildir?

Kurumsal dönüşüm projelerinde uzun yıllardır karşılaştığım temel konulardan biri, teknoloji yatırımlarının bazen organizasyonel değişimden bağımsız değerlendirilmesidir.

Bir şirket yeni bir ERP sistemine yatırım yaptığında yazılımın özellikleri, entegrasyon gereksinimleri, proje bütçesi ve canlıya geçiş takvimi doğal olarak ön plana çıkar. Ancak yeni sistemin şirketin iş yapma biçimlerini nasıl değiştireceği, süreç sahiplerinin hangi sorumlulukları üstleneceği ve çalışanların yeni çalışma düzenine nasıl uyum sağlayacağı da projenin başarısını etkiler.

Yapay zekâ yatırımlarında bu ilişki daha da önemli hâle geliyor.

Çünkü birçok yapay zekâ uygulaması yalnızca önceden tanımlanmış işlemleri gerçekleştirmiyor; aynı zamanda bilgi üretiyor, öneriler sunuyor, tahminler yapıyor ve bazı kullanım alanlarında karar süreçlerini etkiliyor.

Örneğin bir satın alma ekibinin yapay zekâ destekli tedarikçi değerlendirmesi yaptığını düşünelim. Kullanılan teknoloji farklı tedarikçilerin fiyatlarını, teslimat koşullarını ve geçmiş performanslarını karşılaştırabilir. Ancak verilerin güncelliği, değerlendirme kriterlerinin uygunluğu, sözleşmesel riskler ve nihai kararın sorumluluğu açık değilse sistemin ürettiği öneriler beklenen değeri oluşturmayabilir.

Benzer şekilde proje yönetiminde yapay zekâ destekli risk analizi kullanılması, proje yöneticisinin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Sistem belirli riskleri önerebilir; ancak bu risklerin gerçek proje koşullarına uygunluğunu değerlendirmek, paydaşlar arasındaki öncelikleri dengelemek ve gerekli kararları almak hâlâ uygun yönetişim gerektirir.

Bu nedenle yapay zekâ hazırlığını yalnızca teknolojik altyapı yeterliliğiyle ölçmenin eksik bir yaklaşım olduğunu düşünüyorum.

Bence kurumsal hazırlık, şirketin yapay zekâyı hangi amaçlarla kullanacağını bilmesi, bu kullanımın gerektirdiği verileri ve yetkinlikleri yönetebilmesi, riskleri kontrol edebilmesi ve ortaya çıkan sonuçları iş hedefleriyle ilişkilendirebilmesi anlamına geliyor.

2027 için ilk karar: Yapay zekâ stratejisi hangi iş problemlerine dayanmalı?

2027 yılı için bir yapay zekâ yol haritası oluşturacak olsaydım, başlangıç noktasını teknoloji ürünlerinin özellikleriyle değil, şirketin çözmesi gereken iş problemleriyle belirlerdim.

Çünkü yapay zekânın çok sayıda kullanım alanına sahip olması, bütün kullanım alanlarının aynı ekonomik değeri oluşturacağı anlamına gelmiyor.

Bir üretim şirketinde plansız duruşların azaltılması, stok yönetiminin iyileştirilmesi veya kalite problemlerinin daha erken belirlenmesi öncelikli olabilir. Bir hizmet şirketinde müşteri taleplerinin daha hızlı karşılanması, çalışanların bilgiye erişiminin kolaylaştırılması veya operasyonel raporlamanın geliştirilmesi daha fazla değer oluşturabilir.

Bunun yanında şirketin stratejik hedefleri de yatırım önceliklerini değiştirebilir.

Örneğin büyüme hedefi bulunan bir şirket, satış fırsatlarının belirlenmesi ve müşteri ilişkilerinin geliştirilmesi amacıyla yapay zekâ uygulamalarını değerlendirebilir. Operasyonel maliyetlerini kontrol altında tutmak isteyen başka bir şirket ise süreç otomasyonu, kaynak planlama veya hata azaltma alanlarına odaklanabilir.

Ancak burada dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta var. Bir iş probleminin önemli olması, yapay zekânın o problemi çözmek için en uygun yöntem olduğu anlamına gelmez.

Bazı sorunlar süreç tasarımının iyileştirilmesiyle, veri kalitesinin artırılmasıyla veya mevcut kurumsal yazılımların daha etkin kullanılmasıyla çözülebilir. Böyle durumlarda yapay zekâ yatırımı yapmak, gereksiz karmaşıklık ve maliyet oluşturabilir.

Bu nedenle 2027 yol haritasının ilk aşamasında şirketin stratejik hedeflerini, operasyonel sorunlarını ve mevcut teknoloji kapasitesini birlikte değerlendirmesini önemli buluyorum.

Bence doğru yapay zekâ stratejisi, en fazla kullanım senaryosuna sahip olan değil, en önemli iş problemlerini doğru yöntemlerle çözebilen stratejidir.

Mevcut durum değerlendirmesi yapılmadan yol haritası hazırlanabilir mi?

Kurumsal yapay zekâ hazırlığı konusunda en önemli başlangıç faaliyetlerinden birinin mevcut durum değerlendirmesi olduğunu düşünüyorum.

Çünkü şirketin bugün hangi noktada bulunduğunu anlamadan gelecekte hangi yetkinlikleri geliştirmesi gerektiğini belirlemek zorlaşır.

Ancak mevcut durum değerlendirmesini yalnızca kullanılan yapay zekâ araçlarının envanterini çıkarmak olarak görmüyorum.

Bir şirketin kaç yapay zekâ lisansına sahip olduğu, kaç çalışanının bu araçları kullandığı veya kaç pilot gerçekleştirdiği önemli bilgiler sağlayabilir. Ancak bu göstergeler tek başına şirketin kurumsal hazırlığını açıklamaz.

Bence değerlendirme sırasında stratejik yön, veri kalitesi, teknoloji mimarisi, çalışan yetkinlikleri, süreç entegrasyonu, güvenlik, yönetişim ve fayda yönetimi gibi alanların birlikte incelenmesi gerekir.

Örneğin çalışanların yapay zekâ kullanım düzeyi yüksek olabilir; ancak şirketin onaylı araç politikası bulunmuyorsa veya hassas verilerin nasıl korunacağı yeterince tanımlanmamışsa hazırlık açısından önemli eksiklikler vardır.

Benzer şekilde teknoloji altyapısı gelişmiş olabilir; ancak iş birimlerinin hangi kullanım senaryolarının öncelikli olduğunu belirleme kapasitesi sınırlıysa yatırımların gerçek değer oluşturması zorlaşabilir.

Bu nedenle mevcut durum değerlendirmesinin amacı, şirketi tek bir puanla sınıflandırmaktan çok, hangi alanlarda güçlü olduğunu ve hangi eksikliklerin yatırımların başarısını sınırlayabileceğini anlamak olmalıdır.

Veri hazırlığı: Yapay zekânın geleceğini mevcut verilerimiz mi belirliyor?

SAP ve ERP projelerinde edindiğim deneyimler nedeniyle veri kalitesini kurumsal yapay zekâ hazırlığının en kritik konularından biri olarak görüyorum.

Kurumsal sistemlerde verilerin doğruluğu, tutarlılığı ve güncelliği uzun yıllardır önemli bir yönetim konusu. Ancak yapay zekâ uygulamalarının bu verileri analiz etmesi, yorumlaması veya karar destek süreçlerinde kullanması, veri sorunlarının etkisini daha görünür hâle getirebilir.

Örneğin bir şirketin satış tahminleri için yapay zekâ kullandığını düşünelim. Geçmiş satış verileri eksikse, müşteri sınıflandırmaları tutarsızsa veya belirli dönemlerdeki olağanüstü koşullar doğru biçimde temsil edilmiyorsa sistemin ürettiği tahminlerin güvenilirliği sınırlı olabilir.

Benzer şekilde satın alma süreçlerinde kullanılan malzeme ana verilerinin hatalı olması, yapay zekâ destekli önerilerin de yanlış malzemeler veya uygun olmayan tedarikçiler üzerinden oluşturulmasına neden olabilir.

Bu nedenle 2027 yol haritasında veri hazırlığını yalnızca teknik bir altyapı faaliyeti olarak değil, iş birimlerinin doğrudan sorumluluk üstlenmesi gereken bir kurumsal yetkinlik olarak ele almayı öneriyorum.

Veri sahipliklerinin belirlenmesi, kritik veri alanlarının tanımlanması, kalite kontrollerinin geliştirilmesi ve veri erişim yetkilerinin yönetilmesi, yapay zekâ kullanımının sürdürülebilirliği açısından önem taşıyor.

Ancak bütün kurumsal verilerin kusursuz hâle gelmesini bekleyerek yapay zekâ yatırımlarını süresiz ertelemek de doğru olmayabilir.

Bence daha uygulanabilir yaklaşım, öncelikli kullanım senaryolarının ihtiyaç duyduğu verileri belirlemek ve veri kalitesini iş değeriyle ilişkili biçimde geliştirmektir.

Çalışanların hazırlığı: Eğitim vermek yeterli mi?

Kurumsal yapay zekâ dönüşümünün önemli bir bölümünün çalışanların yeni teknolojilerle nasıl çalışacağına bağlı olduğunu düşünüyorum.

Ancak çalışan hazırlığını yalnızca yapay zekâ eğitimlerine katılım oranıyla değerlendirmeyi yeterli bulmuyorum.

Bir çalışanın üretken yapay zekâ hakkında temel bilgiye sahip olması önemli olabilir. Fakat kendi görevlerinde yapay zekâyı hangi amaçlarla kullanacağını bilmesi, sonuçları doğrulayabilmesi, veri güvenliği kurallarına uygun davranabilmesi ve gerektiğinde insan kararını devreye sokabilmesi daha kapsamlı yetkinlikler gerektirir.

Örneğin bir proje yöneticisi yapay zekâdan proje planı hazırlamasını isteyebilir. Ancak ortaya çıkan planın gerçek kaynak kapasitesiyle, kritik bağımlılıklarla ve proje riskleriyle uyumlu olup olmadığını değerlendiremiyorsa teknoloji kullanımı tek başına yeterli değildir.

Benzer şekilde bir finans çalışanı yapay zekâ yardımıyla analiz hazırlayabilir; ancak kullanılan verilerin doğruluğunu veya hesaplamaların geçerliliğini kontrol etmiyorsa ortaya çıkan sonuçlar yanlış kararları destekleyebilir.

Bu nedenle 2027 yılı için çalışan yetkinliklerinin görev bazlı değerlendirilmesini öneriyorum.

Bütün çalışanların aynı teknik bilgiye sahip olması gerekmiyor. Ancak herkesin kendi görevleri açısından yapay zekânın imkânlarını, sınırlamalarını ve sorumluluklarını anlaması önemli.

Bence şirketlerin eğitim programlarını yalnızca araç kullanımını öğretmek amacıyla değil, çalışanların yapay zekâyla güvenilir ve üretken biçimde çalışabilmesini sağlamak amacıyla tasarlaması gerekiyor.

Yapay zekâ ajanları için 2027'de nasıl bir hazırlık yapılmalı?

2027'ye yönelik kurumsal hazırlık çalışmalarında yapay zekâ ajanlarının özel bir başlık olarak değerlendirilmesini yararlı buluyorum.

Geleneksel üretken yapay zekâ kullanımında çalışan çoğunlukla bir soru sorar veya belirli bir içerik oluşturulmasını ister. Yapay zekâ ajanlarında ise sistemin belirli hedefler doğrultusunda birden fazla adımı planlaması, farklı araçlardan yararlanması ve bazı durumlarda kurumsal sistemlerde işlem gerçekleştirmesi mümkün olabilir.

Bu gelişme, yapay zekâ kullanımını yalnızca bilgi üretiminden iş süreçlerine daha doğrudan katılım yönünde genişletebilir.

Ancak bir sistemin daha fazla işlem gerçekleştirebilmesi, daha fazla yetki verilmesinin her zaman doğru olduğu anlamına gelmez.

Örneğin bir yapay zekâ ajanının satın alma taleplerini analiz etmesiyle satın alma siparişini otomatik olarak onaylaması arasında önemli bir sorumluluk farkı bulunur.

Benzer şekilde proje risklerini belirleyen bir sistemle proje bütçesinde değişiklik gerçekleştirebilen bir sistemin kontrol gereksinimleri aynı değildir.

Bu nedenle yapay zekâ ajanları için yetki sınırlarının, insan onay noktalarının, işlem kayıtlarının, hata durumunda müdahale mekanizmalarının ve sistem erişimlerinin açık biçimde tanımlanmasını önemli buluyorum.

Bence şirketlerin 2027'de yapay zekâ ajanlarına hazırlığı, yalnızca yeni ajan platformlarını değerlendirmeleriyle değil, hangi kararları ve işlemleri hangi koşullarda otomasyona devredebileceklerini belirlemeleriyle ölçülecek.

Güvenlik ve yönetişim neden yol haritasının sonunda değil başında olmalı?

Yapay zekâ uygulamalarının hızla geliştirilmesi, güvenlik ve yönetişim konularının daha sonra ele alınabileceği düşüncesini oluşturabilir.

Ancak bu yaklaşımın özellikle kurumsal ölçekte riskli olabileceğini düşünüyorum.

Çünkü yapay zekâ sistemleri hassas verilere erişebilir, çalışanların kararlarını etkileyebilir ve bazı durumlarda farklı kurumsal uygulamalar arasında işlem gerçekleştirebilir.

Bu nedenle hangi verilerin kullanılabileceği, hangi sistemlerin onaylı olduğu, hangi sonuçların insan kontrolü gerektirdiği ve hata durumunda kimin sorumlu olduğu gibi konuların başlangıçta ele alınması gerekir.

Örneğin bir şirketin çalışanlarına dış hizmet sağlayıcıların sunduğu yapay zekâ araçlarını kullanma imkânı tanıdığını düşünelim. Eğer veri sınıflandırma ve kullanım politikaları açık değilse çalışanlar farkında olmadan gizli bilgileri uygun olmayan ortamlara aktarabilir.

Benzer şekilde yapay zekâ destekli karar süreçlerinde sonuçların nasıl üretildiği ve hangi verilerin kullanıldığı yeterince izlenemiyorsa hata veya itiraz durumlarında değerlendirme yapmak zorlaşabilir.

Bu nedenle güvenlik ve yönetişimin yapay zekâ dönüşümünü yavaşlatan bürokratik faaliyetler olarak değil, güvenilir kullanımın ön koşulları olarak değerlendirilmesi gerektiğine inanıyorum.

NIST AI Risk Management Framework ve ISO/IEC 42001 gibi uluslararası çerçeveler, yapay zekâ risklerinin ve yönetim sorumluluklarının sistematik biçimde ele alınması açısından yararlı referanslar sunuyor.

Ancak bu çerçevelerin uygulanması, şirketin büyüklüğüne, sektörüne, kullanım senaryolarına ve risk düzeyine göre uyarlanmalıdır.

2027 için önerdiğim kurumsal AI hazırlık yol haritası

Kurumsal dönüşüm ve proje yönetişimi deneyimlerimden hareketle, 2027 yılı için dört aşamalı bir yapay zekâ hazırlık yaklaşımının uygulanabilir olabileceğini düşünüyorum.

Bu yaklaşımı bütün şirketler için geçerli tek bir model olarak değil, mevcut hazırlık seviyesine ve stratejik ihtiyaçlara göre uyarlanabilecek bir yönetim çerçevesi olarak öneriyorum.

Birinci çeyrek: Mevcut durumu anlamak ve öncelikleri belirlemek

2027 yılının ilk üç ayında şirketlerin öncelikle mevcut yapay zekâ kullanımını, stratejik hedeflerini ve organizasyonel hazırlık seviyelerini değerlendirmesini öneriyorum.

Bu dönemde mevcut kullanım senaryolarının envanteri çıkarılabilir, çalışanların yetkinlikleri incelenebilir, veri kalitesi sorunları belirlenebilir ve güvenlik politikalarının yeterliliği değerlendirilebilir.

Ayrıca iş birimleriyle birlikte yapay zekâ yatırımlarından beklenen faydaların tanımlanması önemlidir.

Bence bu aşamanın en değerli çıktısı, uzun bir teknoloji alışveriş listesi değil, hangi iş problemlerinin öncelikli olduğunu ve hangi eksikliklerin bu problemlerin çözülmesini engellediğini gösteren güvenilir bir mevcut durum değerlendirmesidir.

İkinci çeyrek: Kontrollü pilotlar ve temel yetkinlikler

İkinci üç aylık dönemde öncelikli kullanım senaryoları için kontrollü pilotlar gerçekleştirilebilir.

Ancak pilotların yalnızca teknolojinin çalıştığını göstermek amacıyla değil, gerçek iş değerini ve operasyonel uygulanabilirliği değerlendirmek amacıyla tasarlanması gerektiğini düşünüyorum.

Bu dönemde çalışanların görev bazlı eğitimleri başlatılabilir, kritik veri kalitesi iyileştirmeleri yapılabilir ve yapay zekâ kullanımına ilişkin temel güvenlik ve yönetişim mekanizmaları oluşturulabilir.

Pilotların başarı kriterleri başlangıçta belirlenmeli ve mümkün olduğunda mevcut süreç performansıyla karşılaştırılmalıdır.

Bence ikinci çeyreğin temel amacı, şirketin yapay zekâ konusunda hangi alanlarda gerçek değer oluşturabildiğini güvenilir kanıtlarla ortaya koymaktır.

Üçüncü çeyrek: Başarılı uygulamaları süreçlere entegre etmek

Üçüncü çeyrekte başarılı pilotların kurumsal iş süreçlerine nasıl entegre edileceği değerlendirilebilir.

Bu aşamada teknik entegrasyonların yanında süreç sahipliklerinin, bakım sorumluluklarının, kullanıcı destek mekanizmalarının ve performans göstergelerinin tanımlanması önemlidir.

Örneğin bir yapay zekâ uygulaması belirli bir departmanda başarılı sonuçlar oluşturmuş olabilir. Ancak uygulamanın başka departmanlara yaygınlaştırılması, veri yapılarının, kullanıcı ihtiyaçlarının ve operasyonel risklerin yeniden değerlendirilmesini gerektirebilir.

Bu nedenle pilot başarısının doğrudan kurumsal yaygınlaştırma kararı olarak yorumlanmaması gerektiğini düşünüyorum.

Bence üçüncü çeyreğin temel amacı, başarılı teknolojik uygulamaları güvenilir ve sürdürülebilir çalışma biçimlerine dönüştürmektir.

Dördüncü çeyrek: Değeri doğrulamak ve 2028'e hazırlanmak

2027 yılının son çeyreğinde yapay zekâ yatırımlarının oluşturduğu iş sonuçlarının değerlendirilmesini ve elde edilen deneyimlerin sonraki yılın planlamasına aktarılmasını öneriyorum.

Bu aşamada başlangıçta belirlenen performans hedefleriyle gerçekleşen sonuçlar karşılaştırılabilir, beklenmeyen maliyetler veya riskler incelenebilir ve çalışanların yeni çalışma biçimlerine uyum düzeyi değerlendirilebilir.

Ayrıca başarılı uygulamaların hangi koşullarda sürdürülebilir olduğu, başarısız uygulamalardan hangi derslerin çıkarıldığı ve hangi yetkinliklerin daha fazla geliştirilmesi gerektiği belirlenebilir.

Bence yıl sonu değerlendirmesinin temel amacı, kaç yapay zekâ projesinin tamamlandığını raporlamak değil, şirketin yapay zekâyı kullanma ve yönetme kapasitesinin yıl başına göre nasıl değiştiğini anlamaktır.

Yol haritası nasıl yönetilmeli?

Yapay zekâ hazırlık yol haritasının yalnızca CIO'nun veya bilgi teknolojileri departmanının sorumluluğunda yürütülmesini yeterli bulmuyorum.

Çünkü yapay zekâ yatırımlarının sonuçları çoğu zaman iş birimlerinin süreçlerinde ortaya çıkıyor. Bu nedenle stratejik önceliklerin belirlenmesinde üst yönetimin, kullanım senaryolarının değerlendirilmesinde iş birimlerinin, teknoloji ve veri konularında ilgili uzman ekiplerin, çalışan yetkinliklerinde insan kaynaklarının ve risklerin yönetiminde güvenlik ile uyum fonksiyonlarının birlikte çalışması gerekiyor.

CIO'nun teknoloji mimarisi, entegrasyon, veri platformları ve teknik güvenlik konularında önemli sorumluluklar üstlenmesi doğal. Ancak yatırımın beklenen iş sonuçlarını oluşturup oluşturmadığının değerlendirilmesinde ilgili iş birimlerinin de açık sorumluluk taşıması gerektiğini düşünüyorum.

Örneğin satış süreçlerinde kullanılan bir yapay zekâ uygulamasının teknik performansını BT ekipleri izleyebilir; ancak satış fırsatlarının kalitesi veya müşteri deneyimi üzerindeki etkisinin değerlendirilmesinde satış yönetiminin sorumluluğu bulunmalıdır.

Benzer şekilde operasyonel süreçlerde kullanılan yapay zekâ uygulamalarının oluşturduğu faydalar, ilgili süreç sahipleri tarafından doğrulanmalıdır.

Bu nedenle yapay zekâ hazırlık yol haritasının teknik proje planı ile sınırlı kalmaması, iş sonuçlarının sahipliğini ve karar mekanizmalarını da tanımlaması gerektiğine inanıyorum.

PMO yapay zekâ hazırlık programına nasıl katkıda bulunabilir?

Proje yönetimi ve PMO alanındaki deneyimlerim, birden fazla teknoloji yatırımının ortak stratejik hedefler doğrultusunda yönetilmesinin önemini gösterdi.

Yapay zekâ yatırımlarında da benzer bir ihtiyaç bulunuyor.

Farklı iş birimleri aynı anda çeşitli yapay zekâ pilotları gerçekleştirebilir, teknoloji sağlayıcılarıyla çalışmalar yürütebilir ve farklı veri kaynaklarından yararlanabilir. Ancak bu girişimlerin öncelikleri, bağımlılıkları, riskleri ve beklenen faydaları ortak bir yapıyla değerlendirilmezse kaynakların etkili kullanılması zorlaşabilir.

PMO'nun bu noktada proje ve program yönetişimi, yatırım önceliklendirmesi, risk takibi, karar kayıtları ve fayda gerçekleşmesinin izlenmesi gibi alanlarda katkı sağlayabileceğini düşünüyorum.

Ancak PMO'nun yapay zekâ dönüşümünün bütün kararlarını merkezi olarak vermesi gerektiğine inanmıyorum. İş birimlerinin sahipliği ve uzman ekiplerin teknik sorumlulukları korunurken, ortak değerlendirme ve raporlama yöntemlerinin geliştirilmesi daha uygulanabilir olabilir.

Bence PMO'nun en önemli katkılarından biri, yapay zekâ projelerinin birbirinden bağımsız teknoloji denemeleri olarak kalmasını önleyerek şirketin uzun vadeli dönüşüm hedefleriyle ilişkilendirilmesini desteklemektir.

2027'de yapay zekâ yatırımlarının başarısını hangi göstergelerle ölçmeliyiz?

Yapay zekâ hazırlık yol haritasının başarısını yalnızca tamamlanan proje sayısı veya kullanılan yapay zekâ aracı sayısıyla değerlendirmeyi doğru bulmuyorum.

Çünkü faaliyet hacminin artması, iş değerinin aynı oranda arttığı anlamına gelmeyebilir.

Bence değerlendirmede üç farklı gösterge grubunun birlikte kullanılması yararlı olabilir.

İlk grup, iş sonuçlarıyla ilişkilidir. Süreç maliyetleri, işlem süreleri, hata oranları, müşteri memnuniyeti, hizmet kalitesi ve doğrulanmış finansal faydalar bu kapsamda değerlendirilebilir.

İkinci grup, organizasyonel hazırlıkla ilişkilidir. Çalışanların görev bazlı yapay zekâ yeterlilikleri, kritik veri kalitesi kontrolleri, süreç sahiplikleri, güvenlik politikalarının uygulanması ve kurumsal kullanım standartları bu alanda izlenebilir.

Üçüncü grup ise sürdürülebilirlikle ilişkilidir. Uygulamaların gerçek kullanım koşullarındaki performansı, bakım maliyetleri, risk olayları, kullanıcıların güvenli kullanım davranışları ve yeni ihtiyaçlara uyum kapasitesi bu kapsamda değerlendirilebilir.

Ancak bu göstergelerin bütün şirketler için aynı hedef değerlerle kullanılmasını önermiyorum.

Örneğin yüksek riskli bir kullanım senaryosunda doğruluk, denetlenebilirlik ve insan gözetimi göstergeleri öncelikli olabilirken, düşük riskli bir iç verimlilik uygulamasında görev süresi ve kullanıcı deneyimi daha fazla önem taşıyabilir.

Bence önemli olan, şirketin yapay zekâ yatırımlarının başarısını yalnızca teknoloji performansı üzerinden değil, iş değeri, risk ve kurumsal yetkinlik gelişimi üzerinden birlikte değerlendirmesidir.

2027 yol haritasında en sık yapılabilecek hatalar

Yapay zekâ hazırlık çalışmalarında karşılaşılabilecek önemli hatalardan birinin, şirketlerin teknolojik gelişmeleri takip etme hızını kurumsal dönüşüm kapasitesiyle karıştırması olduğunu düşünüyorum.

Yeni modelleri denemek, farklı platformları incelemek ve başarılı kullanım örneklerini takip etmek yararlı olabilir. Ancak bu faaliyetler tek başına şirketin daha hazır hâle geldiğini göstermez.

Bir başka hata, bütün iş birimlerinin aynı hızda ve aynı yöntemle yapay zekâ kullanmaya başlamasını beklemektir.

Oysa departmanların veri yapıları, süreçleri, risk seviyeleri ve çalışan yetkinlikleri farklıdır. Bu nedenle bazı alanlarda hızlı uygulamalar mümkünken başka alanlarda daha kapsamlı hazırlık gerekebilir.

Üçüncü hata, pilot projelerde elde edilen sonuçların yeterince doğrulanmadan kurumsal yaygınlaştırma kararına dönüştürülmesidir.

Dördüncü hata, çalışanların yapay zekâ kullanımına ilişkin kaygılarının veya öğrenme ihtiyaçlarının yalnızca teknik eğitimlerle çözülebileceğinin varsayılmasıdır.

Beşinci hata ise güvenlik, yönetişim ve fayda yönetimi konularının uygulamalar yaygınlaştıktan sonra ele alınmasıdır.

Bence bu hataların ortak nedeni, yapay zekâ dönüşümünün yalnızca teknoloji uygulama programı olarak görülmesidir.

Oysa gerçek hazırlık, teknolojinin yanında organizasyonun karar verme, öğrenme ve çalışma biçimlerini de geliştirmeyi gerektirir.

Teknoloji girişimcileri için 2027 hazırlığı neden farklı?

2026 yılında kurumsal çalışma hayatımdan ayrılarak Astrum Consulting Group'u geliştirmeye başladığımda, kurumsal yapay zekâ hazırlığını girişimcilik açısından da değerlendirmeye başladım.

Büyük şirketlerde yapay zekâ hazırlığı çoğu zaman farklı iş birimlerinin, geniş teknoloji altyapılarının ve kurumsal politikaların birlikte yönetilmesini gerektirirken, girişimlerde sınırlı kaynaklarla hızlı hareket etme ve doğru iş modelini oluşturma ihtiyacı daha belirgin hâle geliyor.

Ancak girişimlerin küçük ölçekli olması, yapay zekâ hazırlığına ilişkin temel gereksinimleri ortadan kaldırmıyor.

Örneğin yapay zekâ yardımıyla müşteri araştırması yapan bir girişim, kısa sürede çok sayıda potansiyel müşteriyi analiz edebilir. Ancak araştırma sonuçları doğrulanmıyorsa, müşteri ihtiyaçları doğru anlaşılmıyorsa veya kullanılan verilerin hukuki ve güvenlik boyutları değerlendirilmemişse faaliyet hacminin artması gerçek ticari değer oluşturmayabilir.

Benzer şekilde içerik üretimi, satış operasyonları veya müşteri iletişiminde yapay zekâ ajanlarının kullanılması, küçük ekiplerin operasyonel kapasitesini artırabilir. Ancak bu sistemlerin hangi görevleri gerçekleştireceği, hangi bilgileri kullanacağı ve hangi kararların insan onayı gerektirdiği açık değilse yeni riskler ortaya çıkabilir.

Bu nedenle kendi girişimlerimi geliştirirken de yapay zekâ hazırlığını yalnızca teknolojik yeteneklere erişim olarak değil, doğru iş problemlerini belirleme, sonuçları doğrulama, güvenli çalışma biçimleri oluşturma ve tekrar edilebilir süreçler geliştirme kapasitesi olarak değerlendiriyorum.

Bence girişimcilikte kalıcı rekabet avantajı, yalnızca yapay zekâyı erken kullanmaktan değil, bu teknolojiyi müşteri değeri oluşturacak güvenilir ve sürdürülebilir iş modellerine dönüştürebilmekten doğabilir.

Uluslararası çalışmalar 2027 hazırlığı için hangi ilkeleri sunuyor?

Kurumsal yapay zekâ hazırlığını değerlendirirken uluslararası çalışmaların önemli referanslar sağladığını düşünüyorum.

NIST Artificial Intelligence Risk Management Framework, yapay zekâ sistemlerinin risklerinin yönetişim, bağlamın anlaşılması, ölçüm ve yönetim faaliyetleri üzerinden ele alınmasına yönelik bir yaklaşım sunuyor. Bu çerçeve, güvenilir yapay zekâ kullanımının yalnızca teknik geliştirme süreciyle sınırlı olmadığını anlamak açısından yararlı.

ISO/IEC 42001 standardı ise kuruluşların yapay zekâ yönetim sistemlerini oluşturmasına, uygulamasına, sürdürmesine ve sürekli iyileştirmesine ilişkin gereksinimleri tanımlıyor. Bu yaklaşım, yapay zekâ kullanımının organizasyonel sorumluluklarla ve yönetim süreçleriyle birlikte ele alınmasını destekliyor.

OECD AI Principles, güvenilir yapay zekâ kullanımında insan hakları, şeffaflık, sağlamlık, güvenlik ve hesap verebilirlik gibi ilkeleri vurguluyor.

Avrupa Birliği'nin AI Act düzenlemesi de yapay zekâ sistemlerine yönelik risk temelli yaklaşımı ve belirli kullanım alanlarındaki yükümlülükleriyle kurumsal hazırlık açısından önemli bir düzenleyici referans oluşturuyor. Ancak şirketlerin yükümlülükleri, sistemin niteliğine, kullanım amacına, kuruluşun rolüne ve ilgili hükümlerin uygulanma takvimine göre değişebilir.

Bunların yanında OECD'nin yapay zekâ ve beceriler üzerine çalışmaları, teknolojik gelişmelerin iş görevleri ve çalışan yetkinlikleri üzerindeki etkilerini anlamak açısından yararlı bir perspektif sunuyor.

Ancak bu kaynakların makalede önerdiğim dört çeyrekli 2027 yol haritasını doğrudan tanımladığını söylemek doğru olmaz.

Önerdiğim yaklaşım, uluslararası çalışmalardaki risk, yönetişim, beceri ve sürekli iyileştirme ilkeleriyle ilişkilendirilebilen; ancak kurumsal dönüşüm, SAP/ERP ve proje yönetişimi alanındaki deneyimlerimden hareketle oluşturduğum uygulama odaklı bir değerlendirme modelidir.

2027'nin sonunda hangi soruya yanıt verebilmeliyiz?

Bence 2027 yılı sonunda şirketlerin kendilerine sorması gereken soru, kaç yapay zekâ uygulamasını devreye aldıklarıyla sınırlı olmamalı.

Elbette gerçekleştirilen projelerin, kullanılan teknolojilerin ve elde edilen finansal sonuçların değerlendirilmesi önemli. Ancak şirketin yıl içerisinde hangi yeni yetkinlikleri geliştirdiği, hangi riskleri daha iyi yönetebildiği ve hangi iş süreçlerini sürdürülebilir biçimde iyileştirdiği de değerlendirilmelidir.

Örneğin bir şirket yıl boyunca çok sayıda yapay zekâ pilotu gerçekleştirmiş olabilir. Ancak bu projelerden elde edilen deneyimler ortak yöntemlere dönüşmemişse, veri kalitesi sorunları devam ediyorsa veya çalışanların yetkinlikleri gelişmemişse uzun vadeli hazırlık açısından beklenen ilerleme sağlanmamış olabilir.

Buna karşılık daha az sayıda ancak doğru seçilmiş kullanım senaryosuna odaklanan, veri kalitesini geliştiren, çalışanlarını hazırlayan ve güvenilir yönetişim mekanizmaları oluşturan bir şirket, gelecekteki yapay zekâ yatırımları için daha güçlü bir temel oluşturabilir.

Bu nedenle kurumsal yapay zekâ hazırlığını yalnızca yıl içerisinde tamamlanan projelerin toplamı olarak değil, şirketin gelecekte yeni teknolojileri değerlendirme ve kullanma kapasitesindeki gelişim olarak görmeyi daha doğru buluyorum.

Sonuç: 2027'de yapay zekâya yatırım yapmak mı, yapay zekâya hazır bir şirket oluşturmak mı?

Kurumsal dönüşüm, SAP/ERP, proje yönetimi ve teknoloji yatırımlarının yönetişimi alanındaki deneyimlerim, teknolojik değişimin başarısının yalnızca sistemlerin geliştirilmesi veya projelerin tamamlanmasıyla açıklanamayacağını gösterdi.

Gerçek dönüşüm, şirketlerin yeni teknolojileri kullanabilecek insanlara, güvenilir verilere, açık süreçlere, doğru karar mekanizmalarına ve sürekli öğrenme kapasitesine sahip olmasıyla mümkün hâle geliyor.

Yapay zekâ yatırımlarında da aynı yaklaşımın gerekli olduğuna inanıyorum.

2027 yılına hazırlanırken şirketlerin yalnızca yeni yapay zekâ modellerini, platformlarını veya ajan teknolojilerini takip etmesini yeterli bulmuyorum. Bunların yanında hangi iş problemlerinin öncelikli olduğunu belirlemeleri, mevcut hazırlık seviyelerini değerlendirmeleri, veri ve çalışan yetkinliklerini geliştirmeleri, güvenlik ile yönetişim mekanizmalarını oluşturmaları ve yatırımların gerçek iş değerini ölçmeleri gerekiyor.

Bence doğru yol haritası, bütün teknolojik gelişmeleri önceden tahmin etmeye çalışan bir plan değil, değişen koşullar karşısında doğru kararlar verebilen ve öğrenmeye devam edebilen bir organizasyon oluşturmayı hedefleyen plandır.

Kendi girişimlerimi geliştirirken de aynı sorudan hareket ediyorum: Bugün hangi teknolojiyi kullanacağımızı mı planlıyoruz, yoksa yarın henüz ortaya çıkmamış teknolojilerle de değer oluşturabilecek bir yapı mı inşa ediyoruz?

Benim için bu sorunun yanıtı, kurumsal yapay zekâ hazırlığının gerçek anlamını ortaya koyuyor.

2027'ye yapay zekâ yatırımlarıyla hazırlanmak önemli. Ancak asıl farkı oluşturacak olan, bu yatırımları güvenilir, sürdürülebilir ve ölçülebilir iş değerine dönüştürebilecek bir organizasyon inşa etmek.

Yazıyı CIO'lara, COO'lara, dijital dönüşüm liderlerine, proje yöneticilerine ve teknoloji girişimcilerine yöneltmek istediğim bir soruyla tamamlamak istiyorum:

Şirketinizin 2027 yapay zekâ yol haritasında hangi teknolojileri kullanacağınız açık olabilir. Peki bu teknolojilerden gerçek değer oluşturabilmek için hangi kurumsal yetkinlikleri geliştirmeniz gerektiği de aynı açıklıkla tanımlanmış durumda mı?

Bilgin Çavuş
Kurumsal Dönüşüm Stratejisti | Teknoloji Girişimcisi | Yazar & Konuşmacı
Kurucu ve Yönetici Ortak — Astrum Consulting Group

Bu makale, kurumsal dönüşüm, SAP/ERP, proje yönetimi ve teknoloji yatırımlarının yönetişimi alanındaki mesleki deneyimlerimden hareketle oluşturduğum kişisel değerlendirmeleri içermektedir. Kullanılan şirket örnekleri açıklama amaçlıdır ve gerçek kuruluşlara ait ölçülmüş sonuçları temsil etmemektedir. Önerilen dört aşamalı 2027 yol haritası, herhangi bir uluslararası standardın resmî uygulama modeli olarak sunulmamaktadır.

Kaynaklar ve ileri okumalar

1. NIST — Artificial Intelligence Risk Management Framework (AI RMF 1.0)

Yapay zekâ risklerinin yönetişim, bağlam, ölçüm ve yönetim faaliyetleriyle ele alınmasına yönelik referans çerçeve.

https://www.nist.gov/itl/ai-risk-management-framework

2. ISO/IEC 42001:2023 — Artificial Intelligence Management System

Kuruluşların yapay zekâ yönetim sistemlerini oluşturmasına ve sürekli iyileştirmesine ilişkin uluslararası standart.

https://www.iso.org/standard/81230.html

3. OECD — AI Principles

Güvenilir yapay zekâ kullanımına ilişkin insan merkezli, güvenlik ve hesap verebilirlik ilkeleri.

https://oecd.ai/en/ai-principles

4. European Union — Artificial Intelligence Act

Yapay zekâ sistemlerinin risk temelli düzenlenmesine ilişkin Avrupa Birliği mevzuatı.

https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2024/1689/oj

5. OECD — Artificial Intelligence and the Changing Demand for Skills in the Labour Market

Yapay zekânın iş görevleri ve beceri ihtiyaçları üzerindeki etkilerini değerlendiren çalışma.

https://www.oecd.org/en/publications/artificial-intelligence-and-the-changing-demand-for-skills-in-the-labour-market_886f7b74-en.html

Bu kaynaklar makalede ele alınan yönetişim, risk, güvenilirlik ve beceri geliştirme ilkeleri açısından referans niteliğindedir. Makaledeki dört çeyrekli yol haritası ve uygulama önerileri, kaynak kuruluşların doğrudan araştırma bulguları veya resmî uygulama planları olarak sunulmamaktadır.

Benzer Yazılar